به گزارش تحریریه، تیان وِن‌لین(田文林)، رئیس مؤسسه مطالعات خاورمیانه در آکادمی مطالعات منطقه‌ای و کشوری دانشگاه رنمین چین، به بررسی پیامدهای گسترش شهرک‌سازی اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی و تأثیر آن بر آینده صلح در خاورمیانه پرداخته است.

در حالی که طرف‌های مختلف چشم‌انتظار پیشرفت مستمر توافق آتش‌بس فلسطین و اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۵ هستند، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل در ۲۳ دسامبر اعلام کرد که ارتش این رژیم «هرگز به‌طور کامل از نوار غزه خارج نخواهد شد» و مدعی شد که در زمان مناسب شهرک‌هایی در غزه احداث خواهد شد.

حدود دو هفته پیش از این اظهارات نیز کابینه اسرائیل، قانونی‌سازی ۱۹ شهرک در کرانه باختری رود اردن را تصویب کرده بود. مجموعه این تحولات بار دیگر نگرانی جامعه بین‌المللی نسبت به وضعیت غزه را تشدید کرده است. مسئله ساخت گسترده شهرک‌های غیرقانونی اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی، به یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین گره‌ها در روند صلح فلسطین و اسرائیل تبدیل شده است.

پیش از آغاز دور جدید درگیری‌ها، مسئله شهرک‌سازی در بیت‌المقدس شرقی و کرانه باختری نیز بر وضعیت امنیتی غزه تأثیر گذاشته بود. تنها در فاصله ژوئن تا سپتامبر ۲۰۲۳، اسرائیل بیش از ده هزار واحد مسکونی جدید در شهرک‌ها احداث کرد. از ابتدای سال ۲۰۲۳ تا پیش از آغاز عملیات «طوفان الاقصی»، شهرک‌نشینان اسرائیلی بیش از ۲۲۷۰ حمله علیه فلسطینیان و اموال آنان انجام دادند. این نوع استعمار شهرک‌نشینان پیامدهایی چون آوارگی گسترده فلسطینیان، مصادره زمین‌های آنان و تشدید هرچه بیشتر درگیری‌های فلسطین و اسرائیل را برای منطقه به همراه داشته است.

پس از آغاز دور جدید درگیری‌ها در اکتبر ۲۰۲۳، روند شهرک‌سازی از سوی اسرائیل نه‌تنها متوقف نشد، بلکه نشانه‌هایی از شتاب‌گرفتن نیز از خود نشان داد. در ماه اوت سال جاری، کابینه امنیتی اسرائیل طرح اشغال کامل نوار غزه را تصویب کرد و وزیر دارایی این رژیم نیز اعلام نمود که بیش از ۳۴۰۰ واحد مسکونی جدید در منطقه مورد مناقشه «E1» در شرق بیت‌المقدس و کرانه باختری احداث خواهد شد؛ اقدامی که عملاً کرانه باختری را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.

اکنون اظهارات کاتس درباره ساخت شهرک‌های جدید در نوار غزه نشان می‌دهد که مناقشات ناشی از مسئله سرزمین در حال گسترش از کرانه باختری به غزه است. برخی تحلیلگران بر این باورند که هدف مستقیم اسرائیل، بلع تدریجی سرزمین‌های فلسطینی از طریق سیاست گام‌به‌گام است، به‌گونه‌ای که کشور فلسطینِ پیشنهادی به دلیل نداشتن قلمرو جغرافیایی پیوسته، عملاً امکان تحقق نیابد و راه‌حل مورد حمایت جامعه بین‌المللی موسوم به «راه‌حل دو دولت» غیرقابل اجرا شود.

ادامه روند توسعه شهرک‌ها می‌تواند پیامدهای منفی متعددی به همراه داشته باشد

در گام نخست، آتش‌بس شکننده میان فلسطین و اسرائیل با خطر جدی شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها مواجه خواهد شد.

بر اساس طرح صلح غزه که پیش‌تر با محوریت ایالات متحده تدوین شده بود، ارتش اسرائیل در نهایت باید به‌طور کامل از نوار غزه عقب‌نشینی می‌کرد و هرگونه بازسازی شهرک‌های غیرنظامی اسرائیلی در این منطقه ممنوع اعلام شده بود. یکی از انگیزه‌های اصلی حماس در طراحی عملیات طوفان الاقصی در اکتبر ۲۰۲۳، همین سیاست اشغال و تصرف سرزمین‌های فلسطینی از سوی اسرائیل بود.

از زمان اجرایی شدن مرحله نخست توافق آتش‌بس غزه در ماه اکتبر، درگیری‌ها و تنش‌ها میان اسرائیل و حماس به‌طور متناوب ادامه داشته و دو طرف یکدیگر را به نقض مفاد آتش‌بس متهم کرده‌اند. چنانچه هر یک از طرفین به‌صورت آشکار به نقض توافق آتش‌بس غزه ادامه دهد، جامعه بین‌المللی نسبت به کارآمدی میانجی‌گری‌ها، اقتدار حقوق بین‌الملل، چشم‌انداز صلح منطقه‌ای و اعتبار تضمین‌کنندگان این توافق‌ها دچار تردید جدی خواهد شد؛ امری که می‌تواند به فروپاشی زنجیره‌ای اعتماد، تشدید بحران انسانی و گسترش ریسک‌های ژئوپلیتیکی منجر شود.

در چشم‌انداز بلندمدت، روند آشتی و سازش عربی–اسرائیلی نیز با دشواری‌های بیشتری مواجه خواهد شد. در سال‌های گذشته، گسترش سرزمینی اسرائیل در مناطق فلسطینی نه‌تنها روابط این رژیم با کشورهای عربی را در وضعیت خصمانه‌ای نگه داشته، بلکه موقعیت منطقه‌ای خود اسرائیل را نیز با چالش‌های فزاینده روبه‌رو کرده است. ایالات متحده پیش‌تر با تمام توان «توافق‌نامه‌های ابراهیم» را پیش برد تا با دور زدن مسئله فلسطین، روند عادی‌سازی روابط میان کشورهای عربی و اسرائیل را تسریع کند. با این حال، کشورهایی مانند عربستان سعودی به‌صراحت اعلام کرده‌اند که پیشرفت واقعی در اجرای «راه‌حل دو دولت» شرط مقدماتی برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل است. بیش از دو سال تداوم درگیری‌های فلسطین و اسرائیل، به بحرانی انسانی بی‌سابقه انجامیده است. اصرار اسرائیل بر پیشبرد طرح تصرف غزه، همراه با تسریع روند بلع سرزمین‌های کرانه باختری، نه‌تنها کمکی به تأمین امنیت پایدار این رژیم نمی‌کند، بلکه «راه‌حل دو دولت» را در معرض تهدید جدی قرار داده و ثبات کلی خاورمیانه را مستقیماً با خطر مواجه می‌سازد.

خطرات تهدیدکننده صلح منطقه‌ای، مسئولیتی مشترک است که همه کشورها―از جمله اسرائیل―باید آن را بر عهده بگیرند. با توسل به زور نمی‌توان به صلح دست یافت و خشونت هرگز امنیت پایدار به ارمغان نمی‌آورد.

در شرایطی که درگیری‌های کنونی همچنان ادامه دارد، تاکنون شماری از کشورها روابط دیپلماتیک خود با اسرائیل را قطع کرده یا سطح آن را کاهش داده‌اند. افزون بر این، آفریقای جنوبی با طرح شکایتی در دیوان بین‌المللی دادگستری سازمان ملل، اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی متهم کرده است. قطعنامه شماره ۲۳۳۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد که در سال ۲۰۱۶ به تصویب رسید، به‌صراحت اعلام می‌کند که فعالیت‌های شهرک‌سازی اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی فلسطین―از جمله بیت‌المقدس شرقی―از منظر حقوق بین‌الملل فاقد هرگونه اعتبار قانونی است و اسرائیل را ملزم می‌سازد فوراً به تمامی اقدامات شهرک‌سازی پایان دهد.

ده‌ها شهرک‌نشین اسرائیلی از شهرک «کریات اربع» که بر روی اراضی فلسطینی در جنوب کرانه باختری ساخته شده است، در تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ به منطقه «قیصون» در شرق الخلیل یورش بردند. این اقدام همراه با برگزاری تجمعی بود که در جریان آن پرچم‌های اسرائیل به اهتزاز درآمد و شعارهای نژادپرستانه علیه ساکنان محلی سر داده شد.

دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (OCHA) اعلام کرد که طی دو هفته گذشته چندین حادثه منجر به کشته و زخمی شدن فلسطینیان ثبت شده است. بر اساس این گزارش، بین ۹ تا ۲۲ دسامبر شش فلسطینی کشته شدند که پنج نفر به دست نیروهای اسرائیلی و یک نفر توسط یک شهرک‌نشین اسرائیلی جان باختند؛ چهار نفر از قربانیان کودک بودند.

OCHA همچنین نسبت به تداوم آوارگی فلسطینیان در کرانه باختری اشغالی هشدار داد و گفت بیش از ۱۰۰ فلسطینی در نتیجه تخریب خانه‌ها و اخراج اجباری آواره شده‌اند؛ از این تعداد ۶۳ نفر در قدس شرقی و بقیه در منطقه «C» بوده‌اند. این آمار شامل ۵۰ نفر، از جمله ۲۱ کودک است که در پی تخریب یک ساختمان چهارطبقه در محله سلوان در ۲۲ دسامبر و به بهانه نداشتن مجوز ساخت از سوی اسرائیل (مجوزی که دریافت آن برای فلسطینیان تقریباً غیرممکن است) آواره شدند.

نزدیک به ۸۰ سال از تأسیس اسرائیل می‌گذرد، اما مردم فلسطین همچنان از داشتن سرزمینی امن و پایدار محروم‌اند. آیا ادامه سیاست تصویب و احداث شهرک‌های جدید واقعاً می‌تواند امنیت منطقه را افزایش دهد؟

پاسخ منفی است.

یکی از معیارهای مهم سنجش سطح یک راهبرد امنیتی، توانایی ایجاد توازن میان ابزارهای سیاسی و نظامی است. امنیتی که صرفاً بر قدرت نظامی متکی باشد، امنیتی شکننده و ناپایدار است؛ اما در عین حال، بدون برخورداری از خرد و تدبیر سیاسی، حتی پیروزی‌های نظامی نیز به‌سختی می‌توانند به دستاوردهای سیاسی پایدار تبدیل شوند. مسئله‌ای که اسرائیل واقعاً باید درباره آن بیندیشد، چگونگی همزیستی بلندمدت با جهان عرب است.

منبع: گلوبال تایمز(环球时报)

پایان/