به گزارش تحریریه، نشنال اینترست عنوان داشت در تحلیل‌های کلان زنجیره تأمین جهانی، تنگه هرمز غالباً به عنوان شریان اصلی انتقال انرژی شناخته می‌شود؛ اما این آبراه استراتژیک، نقطه گلوگاهیِ یکی از حیاتی‌ترین عناصر صنایع پیشرفته یعنی گاز «هلیوم» نیز محسوب می‌گردد. هلیوم، عنصری کلیدی در خنک‌سازی آهنرباهای ابررسانا در سیستم‌های تصویربرداری مغناطیسی (MRI)، تولید نیمه‌هادی‌ها و تنظیم فشار در صنایع هوافضا است و اکنون به عنوان گلوگاه صنعتی جدید در سطح جهان مطرح می‌شود.

از منظر اقتصادی، اختلالات فرآوری در تأسیسات کشورهای تولیدکننده مانند قطر، می‌تواند ماهانه ۵.۲ میلیون متر مکعب هلیوم را از بازار خارج کرده و به نوسانات شدید قیمتی منجر شود. بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵ سازمان زمین‌شناسی، از کل تولید جهانی که حدود ۱۹۰ میلیون متر مکعب است، سهم ایالات متحده ۸۱ میلیون و قطر ۶۳ میلیون متر مکعب ارزیابی می‌شود.

از نظر فیزیکی، هلیوم گازی با خواص ترمودینامیکی چالش‌برانگیز است که پس از مایع شدن به مرور تبخیر می‌گردد؛ به طوری که پنجره زمانی تحویل عملیاتی آن تنها حدود ۴۵ روز است. این محدودیت فیزیکی مانع از ذخیره‌سازی استراتژیک و بلندمدت آن (مشابه نفت خام) در زمان بروز بحران‌های لجستیکی می‌شود.

در حوزه فناوری، هوش مصنوعی غالباً پدیده‌ای نرم‌افزاری پنداشته می‌شود، در حالی که پیشرفت آن کاملاً متکی بر سخت‌افزارهایی است که تولیدشان به گازهای صنعتی خاص وابسته است. فرآیندهایی نظیر فوتولیتوگرافی، ایجاد محیط‌های خلأ و خنک‌سازی تراشه‌های پیشرفته، وابستگی مطلقی به هلیوم دارند. توسعه زیرساخت‌های پردازشی شرکت‌های بزرگ (با پیش‌بینی فرصت‌های درآمدی بالغ بر یک تریلیون دلار تا سال ۲۰۲۷)، نیازمند تراشه‌های پیشرفته‌تری است که فشار بر سیستم تولید بالادستی هلیوم را مضاعف می‌سازد.

برای مقابله با این آسیب‌پذیریِ پنهان، اتخاذ چهار راهبرد اساسی توسط واشنگتن در سیاست‌گذاری‌های صنعتی ضروری است:

یک. طبقه‌بندی راهبردی: شناسایی هلیوم به عنوان یک گاز صنعتی استراتژیک در برنامه‌ریزی‌های کلانِ تولید نیمه‌هادی.

دو. تقویت تاب‌آوری: بهبود سیستم‌های پشتیبان و جایگزین در شبکه‌های تأمین بین‌المللی.

سه. بازیافت و بازیابی: ایجاد مشوق‌های هدفمند برای توسعه فناوری‌های بازیابی هلیوم (سیستم‌های حلقه بسته) در آزمایشگاه‌ها و کارخانه‌های تولید پیشرفته.

چهار. هماهنگی بین‌المللی: مدیریت شوک‌های زنجیره تأمین از طریق قراردادهای بلندمدت و برنامه‌ریزی‌های اقتضایی.

همان‌طور که جنگ اوکراین منجر به اختلال در تأمین گاز نئون و افزایش ۵۰۰۰ درصدی قیمت آن شد، تنش‌های کنونی نیز اثبات می‌کند که اقتصاد دیجیتال، توسعه هوش مصنوعی و صنایع پیشرفته، فراتر از توان محاسباتی، وابستگی عمیق و غیرقابل‌انکاری به پایداری زنجیره تأمین مواد اولیه فیزیکی و گازهای صنعتی دارند.

منبع: خانه اندیشه‌ورزان

پایان/