به گزارش تحریریه، «شورای روابط خارجی» آمریکا (CFR) در تحلیل اقدامات ترامپ در بازار انرژی و نتایج احتمالی آن آورده است: جنگ در ایران بازارهای جهانی انرژی را شوکه کرده است، زیرا انتقال نفت از طریق تنگه هرمز را مختل کرده است. دولت ترامپ بهطور شتابزده با لغو موقت تحریمهای نفتی خود علیه ایران و روسیه واکنش نشان داده است؛ تصمیمی که به سود دو رقیب ایالات متحده تمام شده و تأثیر چندانی در کاهش قیمتها نداشته است.
«روکسانا ویجیل» پژوهشگر امور بینالملل در حوزه امنیت ملی و مشاور ارشد سیاستگذاری تحریمها در دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا معتقد است:
جنگ رئیسجمهور دونالد ترامپ علیه ایران بزرگترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ را رقم زده است. روزانه حدود بیست میلیون بشکه نفت معمولاً از طریق تنگه هرمز عبور میکند—حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت—اما این آبراه حیاتی اکنون عملاً بسته شده است. در نتیجه، قیمت نفت برنت از حدود ۷۰ دلار به بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته است. علاوه بر این، طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس تولید خود را حدود ده میلیون بشکه در روز کاهش دادهاند، زیرا ظرفیت ذخیرهسازی آنها به پایان رسیده است.
با آغاز این جنگ، دولت ترامپ شوکی در عرضه ایجاد و ایالات متحده را مجبور کرده است بهطور موقت به ایران—کشوری که با آن در حال جنگ است—و همچنین روسیه متخاصم، تخفیف تحریمی بدهد. با وجود تلاش دولت برای کماهمیت جلوه دادن مزایایی که این دو کشور دریافت خواهند کرد، این کاهش تحریمها احتمالاً منجر به افزایش درآمد ایران شده و میتواند باعث شود روسیه در ماه مارس بین ۳.۳ تا ۵ میلیارد دلار درآمد اضافی نفتی کسب کند.
لغو شتابزده تحریمهای آمریکا علیه دو دشمن برای مهار پیامدهای جنگی که خود آغاز کرده، باید به بازنگری جدی در هزینههای تحریمهای بخش نفت منجر شود؛ تحریمهایی که در دستیابی به اهداف موردنظر خود ناکام ماندهاند. در عوض، این تخفیف موقت تحریمها هزینههای واقعی دارد که مستقیماً منافع امنیت ملی ایالات متحده را تضعیف میکند. هدف اعلامشده دولت، رساندن صادرات نفت ایران به صفر از طریق سیاست فشار حداکثری بود، اما ایران همچنان راههایی برای فروش نفت خود در بازار سیاه پیدا کرد.
اکنون ایالات متحده تخفیف تحریمی اعطا کرده که ممکن است منابع مالی لازم برای تأمین همان ماشین جنگی را در اختیار تهران قرار دهد که با آن میجنگد. مورد روسیه نیز به همین اندازه متناقض است. دولت ترامپ ادعا میکند که مسکو را برای دستیابی به توافق صلح با اوکراین تحت فشار قرار میدهد، اما اکنون یک خط نجات مالی به مسکو داده است که کرملین میتواند از آن برای طولانیتر کردن جنگ استفاده کند.
مقامات دولت ترامپ این معافیتها را با این استدلال توجیه کردهاند که عرضه را به بازار افزایش داده و قیمتها را کاهش میدهد، اما این اقدام نتیجه معکوس داشته است. این معافیتها ایران و روسیه را از تاثیرپذیران قیمت به تعیینکنندگان قیمت تبدیل کرده و قیمتهای جهانی را نسبت به قبل بالاتر برده است.
کاخ سفید بهطور موقت با صدور معافیتهایی از طریق دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری (OFAC) تحریمها علیه ایران و روسیه را کاهش داد. مهمترین این معافیتها که بر نفت خام ایران و روسیه که از قبل بر روی کشتیها بارگیری شده تمرکز دارند، عبارتاند از:
مجوز عمومی (GL) ۱۳۴A: معافیت برای تحویل و فروش نفت خام و فرآوردههای نفتی روسیه که در ۱۹ مارس صادر شد (نسخه اولیه GL ۱۳۴ در ۱۲ مارس صادر شده بود). این معافیت سیروزه تمام معاملات لازم برای فروش، تحویل یا تخلیه نفت خام یا فرآوردههای نفتی روسیه که تا تاریخ ۱۲ مارس ۲۰۲۶ بر روی هر کشتی بارگیری شدهاند، از جمله کشتیهای تحریمشده توسط OFAC، را مجاز میداند. این معافیت برخی کشورها و مناطق تحریمشده را از شمول خود خارج کرده است. این معافیت در ۱۱ آوریل ۲۰۲۶ منقضی میشود مگر اینکه توسط OFAC تمدید شود. در این مجوز به سقف قیمت نفت روسیه اشارهای نشده و هیچ محدودیتی برای پرداختها در نظر گرفته نشده است. (OFAC در ۵ مارس نیز معافیتی با عنوان GL ۱۳۳ صادر کرده بود که فروش و تحویل نفت روسیه موجود بر روی کشتیها را مشروط به تخلیه در بندر هند و خرید توسط یک نهاد هندی مجاز میکرد.)
GL U: معافیت برای تحویل و فروش نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران که در ۲۰ مارس صادر شد. این معافیت سیروزه مشابه GL ۱۳۴A است. این مجوز تمام معاملات لازم برای فروش، تحویل یا تخلیه نفت خام یا فرآوردههای نفتی ایران که تا تاریخ ۲۰ مارس ۲۰۲۶ بر روی هر کشتی بارگیری شدهاند، از جمله کشتیهای تحریمشده توسط OFAC، را مجاز میداند. این معافیت همچنین واردات نفت خام ایران به ایالات متحده را فقط در صورت لزوم برای تکمیل یک معامله مجاز، مجاز میکند. این معافیت نیز برخی کشورها و مناطق تحریمشده را مستثنی کرده است. این معافیت در ۱۹ آوریل ۲۰۲۶ منقضی میشود مگر اینکه تمدید شود. این مجوز نیز شامل محدودیت پرداختها نیست.
هر دو معافیت فوق به نفت خام و فرآوردههایی محدود هستند که پیش از تاریخ صدور بر روی کشتیها بارگیری شدهاند. هیچیک از این معافیتها شامل محدودیت پرداخت، سقف قیمت یا الزامات گزارشدهی نیستند. اگرچه OFAC توضیحی درباره نحوه تعامل این مجوزها با سقف قیمت موجود نفت روسیه ارائه نکرده، اما GL ۱۳۴A عملاً سقف قیمت نفت روسیه را برای محمولههای مشمول برای اشخاص آمریکایی تعلیق کرده است.
این سقف قیمت در دسامبر ۲۰۲۲ توسط ائتلافی بینالمللی شامل ایالات متحده، کشورهای گروه هفت، اتحادیه اروپا و استرالیا ایجاد شد تا درآمد نفتی روسیه که میتواند برای تأمین مالی جنگ علیه اوکراین استفاده شود محدود شود، بدون آنکه جریان جهانی نفت مختل گردد. دستورالعملهای OFAC به اشخاص آمریکایی اجازه میدهد خدمات مربوط به حملونقل دریایی نفت روسیه را ارائه دهند، به شرط آنکه این محصولات با قیمتی برابر یا کمتر از سقف تعیینشده خریداری شوند. OFAC همچنین سقف قیمتی برای نفت خام و فرآوردههای نفتی روسیه تعیین کرده است.
با وجود این تغییرات در سیاست تحریمهای آمریکا و بازار جهانی انرژی، قیمت نفت همچنان افزایش یافته و فرصت تازهای به ایران و روسیه برای افزایش درآمد داده است. در همین حال، گزارش شده که کاخ سفید در حال آمادهسازی خود برای رسیدن قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه یا بیشتر است، که میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد جهانی وارد کند.
در حال حاضر شاهد افزایش مزایای این وضعیت برای ایران و روسیه هستیم. پالایشگاههای هندی توافق کردهاند حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت روسیه را با قیمتی بین ۵ تا ۱۵ دلار بالاتر از قیمت نفت برنت خریداری کنند. کشورهای دیگر، بهویژه در آسیا، نیز موافقت کردهاند نفت خام یا فرآوردههای نفتی روسیه را خریداری کنند، از جمله متحدان آمریکا مانند فیلیپین و کره جنوبی.
طبق گزارش فایننشال تایمز، با افزایش قیمت نفت اورال (ترکیب اصلی صادرات روسیه) در پی جنگ و معافیت OFAC، روسیه ممکن است روزانه ۱۵۰ میلیون دلار درآمد اضافی نفتی کسب کرده باشد. اگر این رقم درست باشد، تنها در ماه مارس بین ۳.۳ تا ۵ میلیارد دلار درآمد اضافی برای روسیه ایجاد شده است. پیش از این معافیتها، مسکو مجبور بود به خریداران تخفیف بدهد، زیرا تحریمها نفت روسیه را به بازارهای دورتر هدایت کرده و هزینه حمل را افزایش داده بود، در حالی که چین و هند به خریداران اصلی تبدیل شده بودند و قدرت چانهزنی برای کاهش قیمت داشتند.
با وجود ادعای دولت مبنی بر اینکه معافیت ایران ۱۴۰ میلیون بشکه نفت به بازار اضافه خواهد کرد، بیشتر نفت ایران در حال حاضر در مسیر انتقال بوده است، به این معنی که تنها بخش کوچکی در ذخیرهسازی شناور قرار داشته است. گزارشها نشان میدهد پالایشگاههای هندی در حال خرید نفت ایران هستند. طبق دادههای شرکت Kpler، فروشندگان ایرانی پس از سیگنال کاهش تحریمها از سوی وزیر خزانهداری، پیشنهادهای خود را برای انتظار قیمتهای بالاتر پس گرفتند، در حالی که بزرگترین پالایشگاه آسیا اعلام کرده فعلاً نفت ایران را خریداری نخواهد کرد و پالایشگاههای کوچک چین نیز در حال حاضر ذخایر کافی دارند.
همچنین عدم قطعیتهایی درباره محدودیتهای خاص ایران که همچنان برقرار هستند و سرنوشت معاملات ناتمام پس از پایان معافیت در ۱۹ آوریل وجود دارد. نبود هرگونه محدودیت پرداخت در GL U قابل توجه است. زمانی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای ایران خارج شد، حتی کاهش تحریمها نیز مستلزم نگهداری پرداختهای نفتی در حسابهای امانی به ارز محلی و محدود به تجارت بشردوستانه بود. معافیت ایران نتوانسته عرضه جدیدی به بازار اضافه کند، زیرا بیشتر نفت از قبل در حال انتقال بوده است. درباره نفت ذخیرهشده نیز به نظر میرسد ایران منتظر قیمتهای بالاتر است، در حالی که خریداران تمایلی به معامله با این رژیم ندارند.
با این حال، مقامات دولت ترامپ از این تغییرات دفاع کرده و اصرار دارند که کاهش موقت تحریمها بدون سود قابل توجه برای مسکو و تهران، قیمت نفت را کاهش خواهد داد.
«اسکات بسنت» کاهش تحریمهای روسیه را «اقدامی محدود و کوتاهمدت که فقط شامل نفت در حال انتقال است و سود مالی قابل توجهی برای دولت روسیه ایجاد نمیکند» توصیف کرد. او در مصاحبهای در ۱۹ مارس گفت ۱۳۰ میلیون بشکه نفت روسیه در ذخیرهسازی شناور وجود دارد که میتواند برای کاهش قیمتها استفاده شود.
در مورد ایران، او هدف را استفاده از «بشکههای ایرانی علیه خود ایران برای پایین نگه داشتن قیمتها طی ده تا چهارده روز آینده» عنوان کرد، با حدود ۱۴۰ میلیون بشکه نفت در دریا.
او همچنین گفت ایران «در دسترسی به درآمد حاصل با مشکل مواجه خواهد شد و ایالات متحده همچنان فشار حداکثری را حفظ خواهد کرد». وزیر خزانهداری ادعا کرد این اقدام حدود «۲۶۰ میلیون بشکه مازاد انرژی» ایجاد خواهد کرد تا بازارها را تثبیت کند، اما این مازاد هنوز محقق نشده است.
این کاهش تحریمها با انتقاد کمسابقه از سوی دوحزب در کنگره مواجه شده است. جمهوریخواهان هشدار دادهاند این اقدام دشمنان را ثروتمند کرده و اقدام ایران در بستن تنگه هرمز را تقویت میکند.
دموکراتها نیز این اقدام را بیپروا دانسته و گفتهاند دولت در حال تأمین مالی دشمنانی است که با آنها میجنگد.
در هر صورت، اگر تا زمان پایان این معافیتها در آوریل قیمت نفت کاهش نیابد، کاخ سفید در تلهای که خود ایجاد کرده گرفتار خواهد شد. دولت ترامپ بهزودی با انتخابی دشوار روبهرو میشود: تمدید معافیتهایی که به دشمنان آمریکا سود میرساند یا بازگرداندن تحریمها در بازاری که خود آمریکا به بیثباتی آن کمک کرده است.
پایان/
نظر شما