به گزارش تحریریه، هَن جیان‌ وِی(韩建伟)، دانشیار مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای، در گفت‌وگو با پایگاه خبری اقتصادی یی‌تِسای چین(第一财经网) درباره تلاش ایران برای استفاده از کابل‌های زیردریایی تنگه هرمز به‌عنوان یک اهرم ژئوپلیتیکی سخن گفت. متن کامل این گزارش به شرح زیر است:

ایران بار دیگر در تنگه هرمز کارت جدیدی را بازی کرده است.

بر اساس گزارش‌ها، رسانه‌های رسمی ایران اخیراً اعلام کرده‌اند که تهران در حال تدوین طرحی برای مدیریت کابل‌های زیردریایی عبوری از تنگه هرمز است؛ طرحی که شامل دریافت عوارض عبور، الزام به رعایت قوانین ایران و واگذاری انحصاری عملیات نگهداری این کابل‌ها به شرکت‌های ایرانی خواهد بود.

برخی تحلیلگران معتقدند کابل‌های زیردریایی می‌توانند به یکی از مهم‌ترین برگ‌های برنده ایران تبدیل شوند. بنا بر گزارش شبکه CCTV چین، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، در تاریخ ۲۶ آوریل در شبکه‌های اجتماعی نوشت که آمریکا در رقابت انرژی، میزان اهرم‌های در اختیار خود را بیش از حد بزرگ‌نمایی می‌کند، در حالی که ایران همچنان برگ‌های کلیدی استفاده‌نشده‌ای در اختیار دارد.

هَن جیان‌ وِی در گفت‌وگو با خبرنگار یی‌تِسای اظهار داشت که ایران تاکنون اقدام عملی و مستقیمی در خصوص کابل‌های زیردریایی انجام نداده، زیرا ترجیح می‌دهد آن‌ها را به‌عنوان اهرم فشار حفظ کند؛ اهرمی که هم می‌تواند مانع نزدیکی بیشتر کشورهای منطقه با آمریکا برای اقدام علیه ایران شود و هم جایگاه تهران را در مذاکرات تقویت کند. به گفته او، این موضوع قدرت چانه‌زنی ایران در برابر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و همچنین ایالات متحده را افزایش داده است.

«گلوگاه زیر دریا»

وقتی صحبت از تنگه هرمز می‌شود، نخستین تصویری که به ذهن می‌آید معمولاً «گلوگاه انتقال انرژی جهان» است؛ گذرگاهی که پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کرد. اما در اعماق آب‌های هرمز، دست‌کم هفت کابل زیردریایی نیز قرار دارد که حجم عظیمی از تبادل داده میان اروپا، خاورمیانه و آسیا را منتقل می‌کنند و به همان اندازه، «گلوگاه ارتباطات دیجیتال جهان» محسوب می‌شوند.

خدمات اینترنت پرسرعت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، مراکز داده و همچنین خوشه‌های پردازش هوش مصنوعی در منطقه، وابستگی شدیدی به این شبکه متراکم کابل‌های زیردریایی دارند که در تنگه هرمز، دریای عمان و دریای سرخ گسترده شده‌اند. بر اساس نقشه جهانی توزیع کابل‌های زیردریایی، دست‌کم ۱۷ کابل اصلی ارتباطی از تنگه هرمز و دریای سرخ عبور می‌کند و حدود ۱۸ درصد از ترافیک داده جهان را منتقل می‌کند.

در واقع، ایران پیش‌تر نیز در جریان تنش‌های اخیر، نسبت به مسئله کابل‌های زیردریایی هشدار داده بود. بنا بر گزارش CCTV، شورای دفاع ایران در بیانیه‌ای در تاریخ ۲۳ مارس تأکید کرده بود که هرگونه حمله به سواحل یا جزایر ایران، به قطع خطوط کشتیرانی و ارتباطی منطقه خلیج فارس منجر خواهد شد و حتی احتمال مین‌گذاری در آب‌های منطقه، از جمله سواحل ایران، وجود دارد.

کابل‌های زیردریایی معمولاً زیرساخت‌هایی فنی یا دارایی‌هایی غیرنظامی تلقی می‌شوند، اما در این بیانیه، شورای دفاع ایران «خطوط ارتباطی» را در همان سطح راهبردی «مسیرهای دریایی خلیج فارس» قرار داد؛ موضوعی که نشان‌دهنده ارتقای جایگاه این زیرساخت‌ها در معادلات امنیتی و نظامی است.

بازدارندگی نامتقارن

در منطقه خلیج فارس، درگیر شدن کابل‌های زیردریایی در منازعات نظامی موضوع تازه‌ای نیست. برای مثال، در اوایل سال ۲۰۲۴ و در پی حملات نیروهای انصارالله یمن در دریای سرخ، دست‌کم چهار کابل ارتباطی آسیا—اروپا آسیب دید؛ رخدادی که مستقیماً حدود ۲۵ درصد از جریان داده میان آسیا و اروپا را تحت تأثیر قرار داد.

تحلیلگران معتقدند برای کشورهای منطقه و همچنین ارتش آمریکا، حفاظت از کابل‌های زیردریایی‌ای که هزاران کیلومتر امتداد دارند، تقریباً غیرممکن است. در مقابل، برای ایران اقدام علیه این کابل‌ها هزینه اندکی دارد، اما پیامدهای آن—مشابه بستن تنگه هرمز—بسیار گسترده خواهد بود.

هَن جیان‌ وِی در گفت‌وگو با یی‌تسای تأکید کرد که بستر دریایی تنگه هرمز، زیرساخت اصلی اقتصاد دیجیتال کشورهای منطقه و پایه توسعه صنایعی همچون هوش مصنوعی است؛ از همین رو، این کابل‌ها به یکی دیگر از ابزارهای بازدارندگی نامتقارن ایران تبدیل شده‌اند. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه امارات متحده عربی، طی سال‌های اخیر برای تنوع‌بخشی به اقتصاد خود سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه هوش مصنوعی انجام داده‌اند. این روند موجب شده شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکایی نیز برای احداث مراکز داده در منطقه خلیج فارس جذب شوند؛ مسئله‌ای که اهمیت راهبردی کابل‌های زیردریایی تنگه هرمز را دوچندان کرده است.

بر اساس گزارش خبرگزاری شین‌هوا به نقل از رسانه‌های ایرانی در تاریخ ۱۰ مه، ایران پیشنهاد آتش‌بس آمریکا را رد کرده است. در پاسخ ایران، بر رفع محاصره دریایی، لغو تحریم‌های فروش نفت ایران ظرف ۳۰ روز و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران تأکید شده است.

در همان روز نیز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که از پاسخ ایران ناراضی است و آن را «کاملاً غیرقابل قبول» می‌داند.

پایان/