کشف آب نامرئی در بیابان های قم

احداث دو سد 15 خرداد و دشت غدیر باعث ایجاد فجایع زیست محیطی در قم شده است، به طوری که روزهای گردوغباری قم به در این سال ها، به بیش از 100 روز رسیده است.

به گزارش تحریریه، یکی از چالش های زیست محیطی که در چند سال اخیر در برخی استان های کشور قابل مشاهده است، چالش بیابان زایی و گردوغبار است که حدود 25 استان کشور در این سال ها با مشکل گردوغبار مواجه بوده اند. طبق مطالعات و پژوهش های انجام شده از مهمترین عوامل این چالش زیست محیطی خطرناک، سوء مدیریت منابع آب است.

یکی از مناطق کشور که به دلیل سوء مدیریت منابع آب باعث چالش های عدیده زیست محیطی شده است، شهرستان قم است که این شهر به گفته مسئولان استانی، بیش از 100 روز در سال با مشکل گردوغبار و ریزگرد مواجه است و مشکلاتی زیادی را برای شهروندان قم ایجاد نموده است.

مطالعات انجام شده نشان می دهد عامل اصلی این چالش زیست محیطی احداث دو سد 15 خرداد و سد غدیر در مناطق بالادست حوزه آبخیز قم است. احداث این سدها، باعث می شود آب رودخانه های قره چای و قمرود، به پایین دست حوزه آبخیز (دشت مسیله) نرسد و نه تنها کشاورزی پایین دست نابود شود بلکه به دلیل عدم رسیدن آب به مناطق پایین دست پوشش گیاهی از بین رفته و مناطقی که در گذشته پر از پوشش گیاهی بوده و کشاورزی و دامداری درآن روق داشته است، به بیابان خشک و شور تبدیل شده و با کمترین وزش باد، فضای شهر قم از گردوغبار پوشیده شود.

دیدگاه مدیریتی کلانی که در بیابان های قم دنبال چنان میزان آبی باشد که می بایست برای آن سد احداث کرد! دیدگاهی است که به طور مبنایی غلط است و این اشتباه مهلک را در تمام ایران تکرار کرده است. قم، غیر از چند رودخانه کوچک آب دیگری ندارد و آب نامرئی هم پدیده ای نیست که خداوند آفریده باشد.

تصویر زیر تصویر ماهواره دشت مسیله قم در سال 61 و 81 است که وضعیت پوشش گیاهی را قبل از احداث دو سد پانزده خرداد و غدیر بخوبی نشان می دهد:

بر اساس مطالعات انجام شده و مطابق تصاویر ماهواره ای (تصویر بالا)، سطح اراضی کشاورزی و پوشش گیاهی در این منطقه که در حال حاضر به کانون گردوغبار قم تبدیل شده است بعد از احداث دو سد 15 خرداد و غدیر به شدت کاهش یافته و اراضی بیابانی و شور افزایش قابل ملاحظه ای یافته است به طوری که تا سال 1381، میزان اراضی شور تا 63 درصد افزایش پیدا کرده است و این مناطق تبدیل به کانون ریزگرد قم شوند. در جدول زیر تغییرات انواع استفاده از اراضی دشت مسیله قم در سال های 1364 (قبل از احداث سد) و 1381 (بعد از احداث سد) آمده است:

همچنین بررسی تغییرات کمی و کیفی منابع آب منطقه نشان می دهد که میزان آب ورودی به رودخانه های منتهی به حوضه آبخیز استان (قم و قره چای) تا قبل از حداث سدهای 15 خرداد و ساوه معادل 501 میلیون متر مکعب بوده است. حجم آب رودخانه های مزبور که منتهی به دشت مسیله تا قبل از سدهای مذکور 261 میلیون متر مکعب بوده در حالی که بعد از احداث سد به 66 میلیون متر مکعب تقلیل یافته است. به بیان دیگر با احداث سدهای مذکور حدود 205 میلیون متر مکعب از حجم آب های ورودی به قم کاسته شده است. با احداث این دو سد آب ورودی توسط رودخانه های قمرود و قره چای به حوضه آبخیز استان قم، به حداقل ممکن کاهش یافته است. دشت مسیله که تحت تأثیر دو رودخانه قره چای و قمرود است، بعد از احداث سدهای 15 خرداد و ساوه، از سال 1375 تا سال 1384 در مجموع، افتی حدود 9 متر را نسبت به قبل از احداث سدهای مزبور نشان می دهد و به طور متوسط افتی معادل یک متر در سال دارد. از نظر کیفی به طور کلی کیفیت آب زیرزمینی در این دشت رو به تنزل است.

بنابراین نتایج تحقیقات نشان می دهد، از بین رفتن اراضی وسیعی از بیشه زارهای جنگلی، اراضی کشاورزی و مراتع و گسترش اراضی شور بعد احداث دو سد 15 خرداد و غدیر صورت گرفته است که این مساله عمدتا ناشی از کاهش یا قطع آب های ورودی به دشت مزبور با احداث سدهای بالادست بوده است و نهایتا می توان گفت احداث این سدها یک بحران واقعی یا فاجعه زیست محیطی را در منطقه ایجاد نموده است که از پیامدهای آن به می توان به تغییر اکوسیستم منطقه، شور شدن خاک و تجمع نمک در سطح آن، از بین رفتن پوشش گیاهی، مهاجرت روستاییان و ایجاد یک بیابان واقعی اشاره نمود و این مشتی نمونه خروار سوء مدیریت منابع آب در کشور است.

پایان/

۱۲ مرداد ۱۴۰۰ - ۰۰:۰۱
کد خبر: 11669

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 3 + 8 =

    نظرات

    • نظرات منتشر شده: 25
    • نظرات در صف انتشار: 0
    • نظرات غیرقابل انتشار: 0
    • محمد NL ۰۷:۳۰ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      7 9
      سلام. تا الان کارشناسان زیلدی به مبحث سدسازی ایرادات مشابه وارد کردند ولی پیشنهاد عملی ندادند! بر فرض که نظر کارشناسی شما درست باشه، خوب بهتر نیست پیشنهادی هم برای تأمین آب شرب یا نحوه استفاده مناسب از سدها ارائه بدید؟ اگر سدها نباشند ،در این اوضاع و احوال کم آبی، آب شرب مردم چگونه بصورت مستمر تأمین بشه؟ با سپاس
      • IR ۱۳:۱۷ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
        8 0
        متأسفانه در ایران برای بهره برداری بهینه از آب سد در امور کشاورزی تاسیسات لازم (خطوط کانال و لوله کشی و ...) ایجاد نمیگردد و فقط برای آب شرب تاسیسات ایجاد می‌شود.
      • امین IR ۱۸:۱۷ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
        3 1
        احسنت
    • حسین IR ۰۸:۰۱ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      9 2
      وقتی سد زده شد به کشاورزان مجوز حفر چاه داده شد که فاجعه بدتر اتفاق افتاد تا چند سال آینده منطقه مسیله به کلی نابود خواهد شد وقتی آب های زیر زمینی تموم بشه و زمین نشست بکنه اون وقته که مسولین میفهمن چه کار بزرگی انجام دادن
      • ز.م IR ۱۸:۵۰ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
        3 0
        باتجربه ها ! صاحب نظران !کارشناسان ! خب نظر بدین بالاخره این پیام ها که گذاشته میشه ، خونده میشه و با نظر وخرد جمعی و اعتراضها در پی حل مشکل برمیان
    • IR ۰۸:۳۶ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      9 0
      حالا مرتب شما بگید سو مدیریت ها را، کو گوش شنوا؟
    • محمد رضا IR ۰۹:۰۷ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      10 4
      اشتباهات چهل سال گذشته در حوزه های مختلف باید برطرف شود.
    • ناشناس IR ۱۰:۲۱ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      6 8
      این داستان گویی ها چیست که می گویید؟ تا سال های ۶١ و غیره مردم از سر ناچاری و عادت در روستاها و امر کشاورزی بودند و بعد از آن به زندگی شهر نشینی و رفاه عادت کردند و کشاورزی طاقت فرسای قدیمی را رها کردند مگر آن جاهایی که امکان کشاورزی صنعتی و مکانیزه بود! دهه ۶٠ ما در روستای خودمان(شمال غرب کشور) در تیرماه و مرداد ماه به سختی از آب رودخانه عبور می کردیم ولی حالا در اردیبهشت ماه بستر ردوخانه خشک است چه برسد به تیر و مرداد که از کویر بدتر است! مگر آن جا هم سد سازی کرده اند؟ عزیزان اقلیم عوض شده و از منابع آب موجود کشور غیر اصولی استفاده می شود بعدش استفاده های صنعتی و فراکشاورزی باعث ازبین رفتن منابع آبی می شود چه ربطی به سد سازی دارد! از قضا اگر این دو سد در قم احداث نمی شد الان داد و فغان بر افلاک برگا بود که استان های دیگر یا کشورهای دیگر سد سازی کردند و منابع آبی سیلابی و روان آب های خود را مهار کرده اند اما ما کشاورزی مان به خاطرنداشتن سد از بین رفت! آب سد ١۵خرداد از همان اسفند و فروردین به همان میزان که آب وارد حوضچه می شوذ بلکه بیشتر رها می شود!
    • شیرعلی IR ۱۳:۳۳ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      12 1
      خب اینهایی که گفته شد حرفهای خیلی قشنگی بود که فقط داغ دل مردم رو تازه کرد ولی هیچ راهکاری ارائه نشد طرح مشکل راحته حل مشکل سخته لطفا چاره درد رو پیدا کنید
      • IR ۱۹:۱۹ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
        3 0
        اگر سد سازی نمی شد باید آب بیشتری از دز می آوردیم وبیشتر شرمنده پایین دست دز می‌شدیم لطفا فکر کنید ونظر بدید
    • Jefosun IR ۱۳:۵۹ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      4 0
      خنده داره ولی قابل مطالعه است : روسیه خیلی پر آبه یه لوله گنده و گشاد که آدم بتونه توش راه بره مثل یعنی کوچکتر از لوله گاز که به روسیه میره در مقابل این لوله گاز مقداری از روسیه آب وارد کنند صادرات گاز با لوله قطر یک متر و واردات آب با لوله قطر دو متر . . تمام
    • ککک IR ۱۴:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      9 0
      جای تاسف داره که بیابان های داخل شهر که واقعا باید پوشش گیاهی یا کشاورزی داشته باشن بخاطر تدبیر اشتباه دولت و خالی نگه داشتن آنها توسط مالکین باعث طوفان شن و گرد و خاکمیشه بطوری ک دید کاملا گرفته شده و تنفس سخت میشه .
    • IR ۱۵:۱۴ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      4 0
      علاوه بر سد ها، جاده سازی های عیر اصولی هم‌ هست جند کوه در اطراف قم از بین رفت و جاده شده الان هم که یه کوه معدن شده و مثل خوره افتادن به جون کوه های قم (مثل کوه کنار بلوار ایت الله بروحردی) سد سازی بعد از ۱۵ سال حالا میگن اشتباه هست ، بعد از ۱۵سال دیگه می گید کوه خواری هم‌ مزیدبر علت شد، کوه های قم را دریابید تخریب کوه به‌عنوان معدن این سنگ ها کجا میره و در امدش جیب چه کسی را پر می کته که مخیط زیست قم زا به هم زده لطفا به این موضوع هم رسیدگی کنید که نثل سد سازی دنبال نوش دارو بعد از بیهوشی نگردید
    • FR ۱۵:۱۸ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      2 1
      بهتر ه این مطالب را که شما درج فرمودید طی یک. نامه سرگشاده به مدیران ارشددرایه بدهید بهمراه یک راهکار منطقی
    • IR ۱۶:۰۰ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      4 0
      این کار ها در سطح کلا کشوری صورت گرفته و با حدیث و صلوات و بگو بخند آنها صورت گرفته و در آن لحظه علم آینده نگری وجود نداشته ،حال این پروژهای فضایی بدست نسل رسیده که نتیجه بی تدبیری آنها را لمس میکنند....
    • ز.م IR ۱۹:۰۳ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      2 0
      فقط به من بگین با وجود رعایت قوانینی که ذکر کردین،چرا نظرات من رو نمیذارین؟؟؟؟
    • رامتین IR ۲۱:۵۵ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۲
      3 0
      حالا مونده تا آثار به تاراج بردن آب مناطقی مثل سرزمین کهن و پاک بختیاری پدیدار بشه.
    • بدون نامتر IR ۰۰:۵۷ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      3 0
      سلام، راه حل ساده است وکشت گزنه وخارشتر دربیابان است که هم سوددارد وهم تثبیت خاک واز حرکت گردوغبار جلوگیری میکندولوله کشی پلاستیکی تا اگر لازم شد مقداری ازاب سدها برای نگهداشت پوشش گیاهی صرف شود البته نیاز به یک قانون هم داریم که سرقت یا تخریب این لوله هاجریمه 1000برابری ویازندان ده ساله داشته باشد تا کارراحت برود جلو والسلام البته گیاه های بهتر هم هست بقیه راهها دروغین وغیرعملی ویا نتایج توهمی داردوسرکاری است چون نه اب شرب را میشود قطع کرد ونه گرد وغبار رامیشود تحمل کردوخرده سنگ هم کمک زیادی به تثبیت خاک میکندوخاک راهم خراب نمیکندوبا توجه به سرعت ونیروی باد میانگین میشود وزن وقطر خرده سنگها را تعیین کرد واین کارشدنی است فقط کمی واشر سفت ودست پاک می خواهد. یاعلی
    • جلیل IR ۰۳:۵۸ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      3 0
      الحمدلله در ایران همه چیز زیاده . حتی تاکید میکنم حتی مدیران نالایق . کشورما با این وسعت و تنوع آب و هوایی با وجوی که گفته میشه کم آبی داریم اگر مثل اجدامان در شهرهای کویری و کم باران کشاورزی و معماری و باغداری و بقیه کارهای فنی مربوط به حفظ منابع آب می داشتیم هیچوقت با مشکل کم آبی روبرو نمیشدیم و حتی نیازهای کشوری با دو یا سه برابر یا بیشتر از جمعیت فعلی رو هم جوابگو بود . ایران کشوری چند هزار ساله ست و پدران ما مخصوصا در استانها و شهرهای کویری و کم بارش همه اینها رو مدیریت کرده اند ولی همه اتفاقات بد مربوط به چند دهه گذشته وبی توجهی به روش های سنتی در رابطه با این مسئله مهم است . و البته گرم شدن کره زمین و دگرگونی آب و هوا نیز تاثیر بسیار زیادی در کاهش بارشها در اکثر کشورها داشته است .
    • IR ۱۲:۲۲ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      0 2
      کاردولت روحانی نامرد پرورشگاهی است
    • حسن رحمانی IR ۱۴:۳۱ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      2 0
      به نظر شما وارد کردن اب از جنوب به مرکز کشور وپر کردن چاه ها و سفره های زیر زمینی کار ساز نیست هم چاه ها پر میشن وهم سفره های زیر زمینی هم میشه شیرین کرد واورد هم میشه شور اورد تازه اب اقیانوس ها هم که داره میاد بالا هم تمام شدنی نیست فقط کمی همت میخواد که مسئولین جلوی پاشون رو نبینن وبه ایندگان هم فکر کنن هر وقت هست باید این کارهابشه هرچه زودتر انجام بشه بهتره مبتونن لوله های بزرگ بکشن وشیر بزارن که قابل کنترل باشه وخرابکاری نکنه البته احتمال نشست زمین هست ولی هرچی بیشتر زمان ببره بدتر میشه پس تا وقت هست وتا کار به استخوان نرسیده به فکر باشیم
    • محمد IR ۱۷:۳۷ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      0 0
      دوستانی که دنبال راهکارند و تقریبا یک پیام درمیون،منتظر ارائه طریق اند،اگه واقعا تا این اندازه دنبال راه حل هستید و البته با داشتن راه حل ،توان اجرایی کردنش ودارید،کافیه از تجربه های کسایی که شرایط مشابه و حتی بدتر از ما رادارند،استفاده کنیم ،بعنوان نمونه کشورهای حاشیه خلیج پارس،کافیه چند تا کارشناس برن از نزدیک دانش اونا را یاد بگیرن به کشور منتقل کنند،قطعا اونهاکلی زمان و هزینه صرف کردند که تونستند مشکلات بی آبی رو مدیریت کنن،چه اشکالی داره ما بریم از اونا یاد بگیریم و در کشور خودمون پیاده کنیم خداروشکر کشور فقیری نیستیم که توانایی اجرای پروژه های بزرگ و نداشته باشیم
      • امید IR ۲۰:۳۹ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
        0 0
        مسئله ای که باعث میشود نتوانند چنین کاری انجام دهند این است که دیگر پول و سرمایه ای برای پرداختن به اینجور موارد باقی نمانده و سرعت چپاول هم عددی نزدیک به سرعت نور بوده داداش من
    • بزرگمهر IR ۱۹:۰۳ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      1 2
      چهل سال پیش یک خدابیامرزی گفت؛ اینها مامور هستند که ایران و ایرانی را نابود کنند. هر وقت ایران را نابود و ایرانی را به لجن کشیدند، می‌روند.
    • امیر US ۲۰:۲۴ - ۱۴۰۰/۰۵/۱۳
      0 0
      یکی از مشکلات و عارضه‌های بسیار جدی این مسئله است که متاسفانه هنوز هم همان مدیران نالایق و فاسد قبلی که مسبب به وجود آمدن اینگونه شکلات عمده زیست محیطی برای کشور جمعیت آن شده‌اند برسر کار هستند و مشغول مدیریت ولی شاید در سمتهای دیگر مدیریتی باشند اما در اصل قضیه تفاوتی بوجود نمی‌آید و شخصیت این حضرات هیچ تغییری نکرده و تبدیل به افراد دلسوز و مسئولیت پذیر نشده‌اند پس همچنان ندانم کاریهای قبل ادامه دارد و وضعیت روز به روز خرابتر از قبل خواهد شد