به گزارش تحریریه، تارنمای «Military Watch Magazine» نوشت، تصاویر ماهواره‌ای استقرار مجدد سامانه‌های پدافند هوایی دوربرد اس-۳۰۰ پی‌ام‌-۲ (S-300PMU-2) نیروی هوایی ایران در پایگاه‌های اطراف پایتخت، تهران، و همچنین شهر اصفهان را تأیید کرده است.

این تحول هم‌زمان با تجمع گسترده نیروهای آمریکایی در اطراف ایران رخ می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که چندین صد فروند هواپیما از آن سوی اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام برای پشتیبانی از یک حمله احتمالی به اهداف ایران منتقل شده‌اند. این استقرار شامل هواپیماهای تخصصی سرکوب پدافند هوایی، از جمله چند اسکادران از جنگنده‌های EA-18G گرولر نیروی دریایی آمریکا و دو اسکادران از جنگنده‌های F-16CJ نیروی هوایی این کشور است.

سامانه اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ یکی از تنها دو نوع سامانه موشکی سطح‌به‌هوای شناخته‌شده از دوران پس از جنگ سرد است که ایران از خارج خریداری کرده است. دیگری سامانه کوتاه‌برد تور-ام۲ (Tor-M2) می‌باشد که در دهه ۲۰۰۰ برای دفاع در برابر موشک‌های کروز خریداری شد.

پیشینه خرید؛ از لغو قرارداد تا تحویل

وزارت دفاع ایران پیش‌تر در سال ۲۰۰۷ سامانه‌های اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۱ را از روسیه سفارش داده بود، اما این قرارداد توسط دولت جدید دمیتری مدودف و تحت فشار غرب و رژیم صهیونیستی به‌طور یک‌جانبه لغو شد.

در سال ۲۰۱۶ و هم‌زمان با افزایش تنش‌ها بین روسیه و غرب، توافقی برای تحویل سامانه پیشرفته‌تر اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ حاصل شد. این سامانه پیش‌نیاز مستقیم سامانه اس-۴۰۰ محسوب می‌شود که هم‌اکنون ستون فقرات زرادخانه پدافند هوایی روسیه را تشکیل می‌دهد.

قابلیت‌های فنی

بر اساس گزارش‌ها، این سامانه‌ها از موشک‌های سطح‌به‌هوای 48N6DM استفاده می‌کنند که به دلیل حسگرهای پیچیده و سرعت بسیار بالا (بیش از ۱۴ ماخ) از قابلیت‌های ضدموشکی پیشرفته‌ای برخوردارند. این موشک‌ها می‌توانند اهداف با سرعت بسیار بالای مافوق‌صوت (تا بیش از ۸ ماخ) را مورد اصابت قرار دهند.

برد درگیری ۲۵۰ کیلومتری این موشک‌ها، توانایی دفاع در منطقه‌ای وسیع را فراهم می‌کند.

چالش‌ها و ابهامات

استقرار سامانه‌های اس-۳۰۰ ایران برای حفاظت از دو کلان‌شهر، پس از گزارش‌های گسترده منابع غربی مبنی بر انهدام کامل این سامانه‌ها در طی چند ساعت در جریان حملات رژیم صهیونیستی در اکتبر ۲۰۲۴ صورت گرفته است.

این ادعا در آن زمان به‌طور گسترده توسط تحلیلگران رد شد. یکی از دلایل مهم بعید بودن این سناریو، عدم توانایی جنگنده‌های F-35 رژیم صهیونیستی در شلیک موشک‌های هوابه‌سطح به دلیل نداشتن نرم‌افزارهای مورد نیاز (بلاک ۴) بود.

با این حال، فقدان کامل جنگنده‌های مدرن یا رهگیر در ایران برای پشتیبانی از سامانه‌های زمینی، پرسش‌هایی را در مورد توانایی این سامانه‌ها در برابر یک حمله تمام‌عیار آمریکایی ایجاد کرده است.

تأیید جایگزینی سامانه‌های آسیب‌دیده

در ژوئیه ۲۰۲۵، دریادار محمود موسوی، معاون عملیات نیروهای مسلح ایران تأیید کرد که تمامی سامانه‌های پدافند هوایی آسیب‌دیده در جریان درگیری‌های ۱۳ تا ۲۴ ژوئن با رژیم صهیونیستی و آمریکا، جایگزین شده‌اند.

وی اظهار داشت: «بخشی از پدافند هوایی ما آسیب دید، این چیزی نیست که بتوانیم پنهانش کنیم، اما همکاران ما با استفاده از منابع داخلی و جایگزینی آنها با سامانه‌های از پیش تعبیه‌شده در مکان‌های مناسب، توانستند امنیت فضای کشور را حفظ کنند.»

دریادار موسوی افزود: «ما توانستیم با استفاده از سامانه‌های موجود و جدید، آسمان را پوشش داده و امنیت فضای ایران عزیز را تأمین کنیم... دشمن با وجود تلاش مذبوحانه‌اش نتوانست به اهدافش برسد.»

گمانه‌زنی درباره خرید سامانه‌های چینی

این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شود که پیش‌تر در همان ماه، منابع منطقه‌ای متعددی از دریافت سامانه‌های دوربرد پدافند هوایی ساخت چین توسط ایران خبر داده بودند. سامانه‌هایی که می‌توانند قابلیت‌های به‌مراتب بالاتری نسبت به اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ داشته باشند.

جزئیات فنی سامانه‌های ایرانی

تنها به اندازه دو هنگ از سامانه‌های اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ شناخته شده که توسط ایران خریداری شده است، اگرچه گزارش‌هایی در سال ۲۰۲۰ از ثبت سفارش‌های بعدی برای خرید موشک‌های جدید برای سامانه‌های موجود وجود داشت.

سامانه‌های خریداری‌شده توسط ایران، به گفته منابع، از درجه‌ای از سفارشی‌سازی بهره‌مند بوده و از رادارهای زیر استفاده می‌کنند:

· رادار 96L6: رادار جستجوگر سه‌بعدی برای کشف هدف که طیف وسیعی از ارتفاعات را پوشش داده و برای کشف اهداف پرواز در ارتفاع پایین مانند پهپادها و موشک‌های کروز بهینه‌سازی شده است.
· رادار 30N6E2: رادار درگیری با هدف
· رادار 64N6E2: رادار مدیریت نبرد

سامانه‌های بومی ایران
بخش دفاعی ایران سامانه‌های پدافند هوایی دوربرد بومی خود را نیز تولید می‌کند که مهم‌ترین آنها باور ۳۷۳ است. توسعه این سامانه از اوایل دهه ۲۰۱۰ آغاز و از سال ۲۰۱۶ در سه نسخه اصلی وارد خدمت شده است.

با این حال، تصمیم وزارت دفاع ایران در سال ۲۰۱۶ برای خرید سامانه روسی اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ نشان‌دهنده آن بود که در آن زمان، سامانه باور ۳۷۳ برای تأمین نیازهای پدافند هوایی دوربرد کشور کافی تلقی نمی‌شد. از آن زمان، نسخه‌های توانمندتری از سامانه بومی وارد خدمت شده است.

نقش جنگنده‌های سوخو-۳۵

پیش‌بینی می‌شد توانایی سامانه‌های اس-۳۰۰ ایران به طور قابل توجهی از طریق یکپارچه‌سازی با جنگنده‌های جدید برتری هوایی سوخو-۳۵ افزایش یابد. این جنگنده‌ها دارای یکی از بزرگ‌ترین و قدرتمندترین رادارها در میان جنگنده‌های جهان هستند و می‌توانند به عنوان حسگرهای مرتفع (ایستگاه‌های پرنده) عمل کرده، آگاهی موقعیتی سامانه‌های زمینی را بهبود بخشیده و آسیب‌پذیری در برابر اخلال الکترونیکی را کاهش دهند.

اگرچه ارتش ایران از ژانویه به دریافت بالگردهای تهاجمی جدید می-۲۸ ادامه داده است، اما هنوز نشانه‌ای از ورود جنگنده‌های سوخو-۳۵ به کشور مشاهده نشده است.

آسیب‌پذیری در برابر ناتو

یک ضعف قابل توجه اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ این است که اعضای ناتو به سامانه‌های نزدیک به آن دسترسی دارند:

· سامانه‌های اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۱ نیروی هوایی یونان برای آموزش چندین نیروی هوایی ناتو و نیروی هوایی رژیم صهیونیستی استفاده شده است.
· ترکیه، به عنوان رقیب دیرینه ایران، در سال ۲۰۱۹ سامانه اس-۴۰۰ را خریداری کرد.
· سپاه تفنگداران دریایی آمریکا نیز در نوامبر ۲۰۲۵ تمریناتی را با هدف خاص آموزش مقابله با سامانه‌های اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۲ انجام داد.

پایان/