با بسته شدن تنگه هرمز و حذف حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از بازار جهانی، جهان با یک شوک عرضه بی‌سابقه مواجه شده است. در پاسخ به این بحران، آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) هفته گذشته تصمیمی تاریخی برای برداشت و رهاسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفتی (SPR) اتخاذ کرد تا به عنوان یک ضربان مصنوعی به رگ‌های خشکیده بازار انرژی تزریق شود؛ اما سؤال این است که این حجم از ذخایر استراتژیک تا چه میزان یا چه مدت می‌تواند بحران انرژی را مدیریت کند؟

استفاده از ذخایر استراتژیک با محدودیت‌های سخت‌افزاری جدی روبروست. حداکثر نرخ پایدار خروجی نفت از ذخایر نفتی استراتژیک آمریکا به ۴.۴ میلیون بشکه در روز می‌رسد که در روزهای ابتدایی استخراج ممکن است به ۱.۵ میلیون بشکه در روز محدود شود.

با این حال بزرگترین محدودیت، سرعت خروج نفت از مخازن نیست، بلکه زیرساخت‌های صادراتی است. ناوگان SPR آمریکا تنها دارای ۲ پایانه صادراتی اصلی (Bryan Mound و Big Hill) با ظرفیت لوله‌کشی محدود است.

علاوه بر این، ناسازگاری کیفیت نفت ذخیره‌شده (عمدتاً شیرین) با خوراک مورد نیاز پالایشگاه‌های آسیا و اروپا (طراحی‌شده برای نفت ترش خلیج فارس) مانع از جایگزینی کامل می‌شود؛ چرا که ۶۰ تا ۷۰ درصد از ذخایر آمریکا نفت خام با گوگرد کم است و پالایشگاه‌ها نمی‌توانند بیش از ۲۰ تا ۳۰ درصد خوراک خود را تغییر دهند.

از سوی دیگر، کمبود کشتی‌های نفت‌کش و نیاز به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سفر کشتی‌های غول‌پیکر (VLCC) برای انتقال این حجم نفت، در حالی که تعداد زیادی از آن‌ها در محدوده خلیج فارس مانده‌اند و کرایه‌ها نیز ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش پیدا کرده‌اند خود یکی از معضلات لجستیکی جدی برای تزریق این منابع است.

در سناریوی بسیار خوشبینانه و با فرض عدم وجود محدودیت های فنی و لجستیکی ذکر شده، تزریق روزانه ۱۳.۳ میلیون بشکه از مجموعه ذخایر استراتژیک کشورهای عضو آژانس، می‌تواند کسری خالص بازار را به ۶.۷ میلیون بشکه در روز کاهش دهد.

در این بازه زمانی، اگرچه قیمت‌ها به سطح قبل از بحران باز نمی‌گردند؛ اما تزریق این ذخایر می‌تواند جهش قیمتی را محدود کرده و قیمت را در محدوده ۱۲۰ دلار برای هر بشکه نگه دارد؛ اما حتی در این سناریو نیز تزریق ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای از ذخایر استراتژیک، بعد از جبران کسری انباشته ۱۵۰ میلیون بشکه‌ای روزهای اول، حداکثر می‌تواند تا ۲۰ روز ادامه یافته و قیمت را در این محدوده نگه دارد.

پس از اتمام این ذخایر و در صورت ادامه بسته بودن تنگه، بازار وارد فاز وحشت (panic) خواهد شد. در این مرحله با حذف کامل پشتوانه عرضه و کمبود حدودا ۲۰ درصدی، قیمت نفت می‌تواند از مرز ۲۵۰ دلار برای هر بشکه عبور کرده و قیمت بنزین در آمریکا و اروپا را به بالای ۱۵ دلار برای هر گالن برساند که در اینصورت جهان با فاجعه انرژی و توقف رشد اقتصادی روبرو خواهد شد.

منبع: خانه اندیشه‌ورزان

پایان/