به گزارش تحریریه، نشریه پولیتیکو در تحلیلی نوشت، جنگ ایران باعث تضعیف نفوذ آمریکا در سراسر جهان شده و تنشها را با کشورهایی که پیشتر نیز از دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ آسیب دیده بودند، تشدید کرده است — فرسایش قدرتی که ممکن است بهسختی قابل جبران باشد، حال آنکه رقبایی مانند چین از آن بهرهبرداری میکنند.
از بنگلادش تا اسلوونی، سهمیهبندی سوخت حملونقل را فلج کرده و رهبرانی را که با پیامدهای جنگی مواجه شدهاند که خود خواستارش نبودند، دچار سردرگمی کرده است. در کشورهای مسلمان، روایتهای ضدآمریکایی امواج رسانهای را فرا گرفتهاند، اغلب با اجازه ضمنی دولتها. حتی متحدان آمریکا در ناتو کمک خود به واشنگتن را محدود کردهاند و برخی تأکید میکنند دولت ترامپ پیش از آغاز نبرد با ایران با آنها مشورت نکرده است.
به نظر میرسد جنگ روندی را تسریع کرد که برخی آن را جدایی آمریکا از بخش بزرگی از بقیه جهان میدانند؛ روندی که از زمان بازگشت ترامپ به قدرت و اعمال قدرت اقتصادی و نظامی آمریکا به شیوهای بینظم، از جمله با تعرفهها آغاز شد.
یک دیپلمات آسیایی مقیم واشنگتن که بهدلیل حساس بودن موضوع خواست نامش فاش نشود، گفت: «بسیاری از مردم از هرجومرج این جنگ خسته شده و از تأثیرات اقتصادی بالقوه آن ترسیدهاند، اما تاکنون اعتراضهای عمدهای ندیدهام. اگر فردی منطقیتر رئیسجمهور بعدی شود، شاید تصویر آمریکا بهتر شود، ولی برای سیاستگذاران پرسشهای دشوار بلندمدتی را مطرح میکند درباره ائتلافها و اینکه تا چه حد میتوان با آمریکا همسو ماند و باید چه کرد اگر دیگر نتوان به آمریکا تکیه داشت.»
در تازهترین نشانه از فاصلهگرفتن قدرتهای خارجی، نخستوزیر کانادا «مارک کارنی» در پیامی ویدیویی، روابط اقتصادی کشورش با آمریکا را نقاط ضعفی خواند که باید اصلاح شوند.
کارنی که بهدلیل تهدیدهای ترامپ علیه گرینلند بهطور فزایندهای از او انتقاد میکند، گفت «ما باید مراقب خودمان باشیم، زیرا نمیتوانیم به یک شریک خارجی تکیه کنیم. ما نمیتوانیم آشوبی را که از سوی همسایگانمان ایجاد میشود، کنترل کنیم. نمیتوانیم آیندهمان را بر امیدی بنا کنیم که ناگهان متوقف خواهد شد.»
به گفته برخی از مقامات سابق آمریکا، نوسان دائمی ترامپ در تصمیمگیری درباره اهدافش در ایران اعتماد کسی را موجب نشده است.
«متحدان نمیدانند چه چیز را باید باور کنند، دشمنان نمیدانند از چه باید بترسند، و اعضای کابینه خودش نمیدانند راهبرد یا نیت واقعی او چیست.» این را «توماس رایت»، مقام پیشین شورای امنیت ملی در دولت بایدن که بر استراتژی بلندمدت تمرکز داشت، گفت و افزود «چشمانداز بلندمدت مرگبار نیست، اما پرسش این است که چین، روسیه، کره شمالی و ایران در دو سال و نه ماه آینده اگر این سردرگمی ادامه یابد، چه خواهند کرد.»
در پاسخ به پرسشی درباره این موضوع، «آنا کلی» سخنگوی کاخ سفید گفت رویکرد "اول آمریکا"ی ترامپ منجر به معاملات تجاری بهتر، شراکتهای قویتر در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و افزایش هزینههای دفاعی از سوی متحدان شده است.
جرقهها بر سر قیمت انرژی
از زمانی که آمریکا و اسرائیل جنگ با ایران را در ۲۸ فوریه آغاز کردند، بخش انرژی جهانی با تعطیلی تنگه هرمز و حملات ایران به تأسیسات انرژی خاورمیانه فلج شد.
ایالات متحده، که پیشتر بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان بود، در کوتاهمدت نفوذ خود بر بازارهای انرژی را افزایش داده، اما این دستاوردها ممکن است موقتی باشند.
کشورهای آسیایی که بیش از همه در معرض نوسانات شدید قیمت انرژی هستند — برخی از آنها کار از خانه را اجباری کردند یا صادرات را برای حفظ سوخت متوقف نمودند — متعهد شدهاند نصب زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر را سرعت بخشند و نیروگاههای هستهای را مجدداً راهاندازی کنند. اروپا نیز که تمایل دارد از درس حمله روسیه به اوکراین عبرت بگیرد، میخواهد از وابستگی به تنها یک تأمینکننده انرژی اجتناب کند. در عوض، قصد دارد برنامههای افزایش بهرهوری انرژی و انرژیهای تجدیدپذیر را گسترش داده و خودروهای برقی بیشتری را به کار گیرد.
کشورهایی که میخواهند شوکهای ناشی از سوختهای فسیلی — مانند کمبودها و جهشهای ناگهانی قیمت — را که همگی به سناریوهای وحشتناک رکود تورمی با رشد کند و افزایش هزینهها منجر شدهاند، محدود کنند، اکنون انرژی خورشیدی، باتریها و خودروهای برقی را گزینههایی ضروری میدانند. بسیاری از آنها ممکن است به چین روی آورند، کشوری که بخش عمده زنجیره تأمین انرژی خورشیدی جهان را در کنترل خود دارد. پکن در حال تولید خودروهای برقی با قیمتهای بسیار پایین است و بر ذخایر عمده مواد معدنی مورد نیاز برای انرژی پاک و باتریها کنترل دارد.
رئیس بانک توسعه آسیایی، «ماساتو کاندا»، هفته گذشته در نشست شورای روابط خارجی در واشنگتن گفت: هدف در اینجا فقط بقا در برابر شوک نیست، بلکه استفاده از این دوران عدمقطعیت برای ساختن پایهای جهت ثباتی پایدارتر است.
سخنگوی وزارت انرژی آمریکا، «بن دیتدریش»، در پاسخ به پرسش پولیتیکو، به اظهارات وزیر انرژی «کریس رایت» در برنامهای از شبکه CNN اشاره کرد. رایت در آن مصاحبه اثربخشی یارانهها برای ترویج انرژیهای تجدیدپذیر را مورد انتقاد قرار داد و گفت آمریکا نفوذ خود را از طریق نفت و گاز حفظ خواهد کرد.
او گفت «ما صادرکننده خالص نفت به جهان هستیم و با فاصله زیادی بزرگترین صادرکننده خالص گاز طبیعی در جهان محسوب میشویم.»
دوستان کمتر در میدان نبرد
فشار بر اتحادهای نظامی آمریکا با ادامه جنگ غیرقابل انکار بوده است.
در جنگهای قبلی منطقه، رؤسایجمهور آمریکا حتی متحدان بیمیل را نیز توانسته بودند به همکاری وادار کنند. این شامل دولت ترامپ نیز میشد که پارسال برای دفاع از شهرها و زیرساختهای غیرنظامی اسرائیل در برابر حملات ایران درخواست کمک کرد.
اما این بار، به گفته دو دیپلمات اروپایی، دولت ترامپ حتی نزدیکترین متحدانش را پیشاپیش در جریان نگذاشت و از آن زمان نیز درخواستهای روشنی از آنها نکرده است.
این موضوع بیتأثیر نبوده است: در واکنش به بستهشدن تنگه، بریتانیا و فرانسه چندین نشست با دهها کشور متحد برگزار کردهاند — اما بدون حضور آمریکا — تا برنامهای برای باز نگه داشتن تنگه پس از پایان جنگ طراحی کنند. این ابتکار اروپایی هدفش انجام عملیاتهای دفاعی برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه است، اما زمانبندی و نیروهای درگیر هنوز در دست بررسی است.
در همین حال، اتحادیه اروپا در حال بررسی راههایی برای تقویت سازوکار دفاع جمعی خود طبق بند ۴۲.۷ پیمان لیسبون است، اقدامی که میتواند پاسخ به تهدیدهای دولت ترامپ مبنی بر تصرف گرینلند با زور تلقی شود.
با این حال، روابط دفاعی آمریکا در سراسر جهان ریشهدار و پیچیده است و گسستن آنها کار آسانی نیست. ترامپ بارها تهدید کرده از برخی از این اتحادها خارج شود (از جمله ناتو)، اما هیچ گام جدی در این مسیر برنداشته است. بسیاری از کشورها، با وجود نارضایتی از ترامپ، همچنان خواهان بهرهمندی از قدرت نظامی آمریکا هستند.
آمریکا و فیلیپین رزمایشهای نظامی وسیعی آغاز کردند که انتظار میرود ژاپن و کانادا نیز در آنها حضور داشته باشند و این اقدام پیامی هشدارآمیز به چین تلقی میشود.
در خاورمیانه، حملات آمریکا به ایران واکنشهای متناقضی ایجاد کرده است.
اسرائیل تاکنون شریکی ثابتقدم در نبرد علیه ایران بوده و به نظر میرسد در پی تضعیف جمهوری اسلامی تا حد ممکن است، اگر نتواند آن را سرنگون کند.
در حالیکه کشورهای حاشیه خلیج فارس ابتدا تلاش کردند آمریکا را از آغاز حملات به ایران بازدارند، بسیاری از آنها پس از حملات تلافیجویانه ایران به خاکشان خشمگین شدند. امارات متحده عربی، برای نمونه، هرچه بیشتر در کنار تلاش جنگی تحت رهبری آمریکا قرار گرفته، هرچند ممکن است به کمک مالی از واشنگتن نیاز پیدا کند.
شکستهای دیپلماتیک
جنگ در ایران همچنین به وجهه و نفوذ آمریکا در کشورهایی آسیب زده است که تلاشهای واشنگتن برای تقویت روابط در آنها با رقابت شدید روبهروست.
در بخشی از یک تلگرام وزارت خارجه به تاریخ پنجشنبه، دیپلماتهای آمریکایی در سفارت ایالات متحده در دوشنبه پایتخت تاجیکستان، هشدار دادند که «درگیری در ایران باعث شکلگیری یک روایت ضدآمریکایی مداوم در محیط رسانهای بهشدت محدود تاجیکستان شده است، زیرا بازیگران خارجی نفوذ خود را تعمیق میکنند و رسانههای محلی برای جذب کلیک و دریافت منابع مالی خارجی رقابت میکنند.... رقبای ما در حال صرف منابع برای تضمین برتری روایی در کشوری هستند که در تقاطع چین، افغانستان، روسیه و ایران قرار دارد.»
تلگرامهای مشابهی که از سوی دیپلماتهای آمریکایی در بحرین، اندونزی و جمهوری آذربایجان ارسال شده — و پیشتر نیز پولیتیکو درباره آنها گزارش داده بود — نیز از گسترش پیامهای ضدآمریکایی خبر داده و هشدار دادهاند که در برخی موارد، روابط امنیتی و دیپلماتیک آمریکا در معرض خطر است.
در پاسخ به درخواست اظهار نظر، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، «تامی پیگوت»، بیانیهای کلی را که پیشتر نیز استفاده کرده بود، تکرار کرد: اقدامات رئیسجمهور ترامپ با جلوگیری از دستیابی رژیم ایران به سلاح هستهای، ایالات متحده، نسلهای آینده و سراسر جهان را امنتر میکند. این واقعیت است و کل دولت در این تلاش هممسیر است.
اقدامات ترامپ در ایران بیگانگیای را که برخی متحدان آمریکا پس از راهاندازی «هیئت صلح» احساس کردند، تشدید کرده است؛ هیئتی که قرار بود نهادی برای اجرای توافقی بین اسرائیل و حماس در نوار غزه باشد، اما منتقدان بهتدریج گمان کردند هدف آن کنار زدن سازمان ملل است. تا زمان آغاز به کار این هیئت در فوریه، مجارستان و بلغارستان تنها اعضای اتحادیه اروپا بودند که بهطور رسمی به آن پیوستند. دیگر کشورهای اروپایی با اعزام صرفاً ناظران فاصله خود را حفظ کردند و بلژیک نیز بر تردیدش تأکید کرد.
سخنگوی وزارت خارجه بلژیک، «دیوید یوردنز»، به پولیتیکو گفت کشورش قصد ندارد از طریق هیئت صلح کمک مالی ارائه کند.
با این حال، حامیان ترامپ استدلال میکنند که هرگونه سختی فعلی ناشی از اقدامات رئیسجمهور آمریکا در ایران در بلندمدت ارزشمند خواهد بود. «الکساندر گری»، که در دوره نخست ترامپ یکی از مقامات ارشد شورای امنیت ملی بود، مدعی شد تصمیم برای مقابله با ایران و فعالیتهای بیثباتکنندهاش اکنون «برای رؤسایجمهور آینده سودآور خواهد بود.»
پایان/
نظر شما