به گزارش تحریریه، در طول ۱۵ روز آتش‌بس، ایران بهبودهایی را در برخی از سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد (SHORAD) خود، به‌ویژه سامانه «قائم-۱۱۸» (Qaem-118) اعمال کرد؛ سامانه‌ای که کارایی خود را در برابر پهپادهای کلاس MALE (ارتفاع متوسط و تداوم پروازی بالا) ثابت کرده است.

قائم-۱۱۸ سیستمی است که از سه روش ردیابی همزمان استفاده می‌کند: راداری، الکترواپتیکال و حرارتی (فروسرخ). این ویژگی به سامانه اجازه می‌دهد در حالت غیرفعال (Passive) عمل کرده و بدون انتشار سیگنال‌های راداری، اهداف را شناسایی کند. در طول ۱۵ روز آتش‌بس، مهندسان ایرانی پس از تحلیل داده‌های راداری و حرارتی جمع‌آوری‌شده از تقابل با جنگنده‌های F-35 و پهپادهای MQ-9 در هفته‌های گذشته، به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری را روی پردازنده‌های این سامانه برای بهبود فیلترینگ سیگنال اعمال کردند.

علاوه بر این، آن‌ها یکپارچه‌سازی «دیتا-لینک» (Datalink) را برای متصل کردن قائم-۱۱۸ به رادارهای متحرک اجرا کردند تا موقعیت هدف را از طریق رادیو دریافت کرده و حسگرهای خود سامانه را تنها در آخرین ثانیه پیش از شلیک فعال کنند.

سامانه دیگری که بیشتر دیده خواهد شد، موشک ۳۵۸ و جانشین آن یعنی ۳۵۹ است.

موشک ۳۵۸ یک پرتابه «سه پرسه زن» (loitering) با سرعت پایین برای درگیری با پهپادها و بالگردهاست. در طول وقفه ۱۵ روزه، تمرکز بر به‌روزرسانی الگوریتم تشخیص تصویر آن بود. از آنجایی که پهپادهای مدرنی مانند MQ-9 تلاش می‌کنند رد حرارتی خود را کاهش دهند، ایران اصلاحات نرم‌افزاری را اعمال کرد تا حسگر ۳۵۸ بتواند تفاوت‌های دمایی کوچک‌تر را در پس‌زمینه آسمان تشخیص دهد. همچنین همانند قائم-۱۱۸، یکپارچه‌سازی با رادارها نیز انجام شد.

اکنون ۳۵۸ دیگر به صورت کورکورانه شلیک نمی‌شود؛ بلکه در شبکه رادارهای زمینی متحرک کوتاه‌برد و میان‌برد ادغام شده است. رادار، پهپاد دشمن را شناسایی کرده و ۳۵۸ را به مختصات دقیق می‌فرستد. موشک در سکوت به آنجا پرواز می‌کند و تنها زمانی جستجوگر حرارتی خود را فعال می‌کند که در «منطقه شکار» (Kill Zone) قرار گرفته باشد. ایران تأکید می‌کند که این ادغام به سرعت انجام می‌شود زیرا این سامانه‌های پدافند کوتاه‌برد از پیش از پروتکل‌های ارتباطی سازگار استفاده می‌کردند.

آنچه در این ۱۵ روز محقق شد، نصب فیزیکی کیت‌های دیتا-لینک و آنتن‌هایی بود که در انبارها موجود بود اما هنوز بین تمام واحدهای خط مقدم توزیع نشده بود؛ همچنین این واحدها برای استفاده از این تجهیزات آموزش دیدند.

و در نسخه ۳۵۹ چه تغییراتی ایجاد شده است؟

مدل ۳۵۹ از موتور توربوجت «طلوع-۱۰» استفاده می‌کند که آن را سریع‌تر از نسخه اصلی ۳۵۸ می‌سازد. این موشک می‌تواند در ارتفاع بالای ۹,۰۰۰ متر عملیات انجام دهد و به هواپیماهای بزرگ مانند سوخت‌رسان‌ها و هواپیماهای راداری (آواکس) که در ارتفاعاتی پرواز می‌کنند که ۳۵۸ قادر به رسیدن به آن‌ها نبود، دسترسی پیدا کند.

علاوه بر این، برد آن به ۱۵۰ کیلومتر رسیده و حسگرهای مجاورتی لیزری پیچیده در مدل ۳۵۸، جای خود را به یک کلاهک جنگی قدرتمندتر و سیستم‌های هدایت تصویرساز حرارتی مدرن‌تر داده‌اند که بر نادیده گرفتن اقدامات متقابل (فلرها) تمرکز دارند. تئوری این است که صحنه‌های تکراری رها کردن فلر توسط هواپیماها و فرار از موشک که در فاز اول جنگ دیده شد، دیگر نباید رخ دهد. باید منتظر ماند و دید.

مجموع این بهبودها و افزایش واحدهای مستقر شده، ممکن است همان چیزی باشد که ایرانی‌ها آن را «سورپرایز کوچک» می‌نامند.

ایران در مرحله اول جنگ برای فعال نگه داشتن رادارهای برد متوسط و بلند خود با دشواری‌های جدی روبرو بود و اساساً به عملیات‌های چریکی توسط واحدهای خود روی آورد. با این وجود، ایران استقرار تدریجی را انتخاب کرد و در عین حال صدها سامانه پدافند کوتاه‌برد (SHORAD) را در تاسیسات حفاظت‌شده نگه داشت.

اما ایران واقعاً چه تعداد سامانه پدافند هوایی کوتاه‌برد دارد؟

مشخص شده است که حدود ۱۵ تا ۲۰ واحد «تور ام-۱» (Tor-M1) وجود دارد که برای تعمیرات و جایگزینی قطعات، از روسیه کمک دریافت کرده‌اند. طبق گزارش رسانه‌های روسی، ایران در مقابل، داده‌های حاصل از تجربیات جنگی خود را برای بهبود توانایی رهگیری سلاح‌های تهاجمی غربی و پهپادهای مدرن به اشتراک گذاشته است.

ما در مورد تحلیل‌های رفتاری موشک‌های «تاماهاک» (Tomahawk) و «جاسم-ای‌آر» (JASSM-ER) صحبت می‌کنیم؛ اطلاعاتی که برای روس‌ها و چینی‌ها بسیار ارزشمند است. با این حال، فراوان‌ترین سامانه پدافند کوتاه‌برد ایران، سامانه «مجید» (AD-08) است که بر روی خودروهای ۴×۴ سوار شده و به سرعت و با هزینه کم تولید می‌شود.
این سامانه نیز مانند سایر سامانه‌های پدافند کوتاه‌برد ایرانی، با حسگرهای غیرفعال (فروسرخ/نوری) کار می‌کند. اعتقاد بر این است که ایران بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ واحد از این سامانه را در اختیار دارد.

سامانه دیگر «آذرخش» است که بر روی یک کامیون کوچک نصب شده است. برخلاف سامانه مجید، آذرخش علاوه بر حسگرهای حرارتی، به یک رادار اسکن الکترونیکی سه‌بعدی مجهز است که در خود خودرو ادغام شده است.

این ویژگی به آن استقلال می‌دهد تا اهداف را در فاصله ۳۰ تا ۵۰ کیلومتری شناسایی کرده و در فاصله ۱۰ کیلومتری، بدون وابستگی به رادارهای خارجی، با آن‌ها درگیر شود. در طول ۱۵ روز از آوریل ۲۰۲۶، آذرخش سامانه‌ای بود که بیشترین توجه را برای یکپارچه‌سازی با هوش مصنوعی دریافت کرد.

هدف، بهبود پردازش راداری برای تشخیص پهپادهای بسیار کوچک از پرندگان و تداخل‌های جوی بود. تخمین زده می‌شود که ایران حداقل ۵۰ واحد آذرخش در اختیار داشته باشد.

مدل‌های «۹ دی»، «تندر» و «زوبین» پیش از این جایگزین و بازآرایی شده‌اند. ایران حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ واحد از این مدل‌ها را دارد. مدل‌های دیگر مانند «حرز-۹» و «یا زهرا-۳» نیز باید حدود ۱۰۰ پرتابگر دیگر اضافه کنند.

من معتقدم ایران بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ سامانه پدافند هوایی کوتاه‌برد در اختیار دارد که به نظر من، در طول ۴۰ روز جنگ به دلیل عوامل جغرافیایی و به‌ویژه ذرات سیمان، گرد و غبار، دود و مه غلیظ ناشی از بمباران‌ها، عملکرد ضعیفی داشتند.

این شرایط به شدت بر حسگرهای فروسرخ و الکترواپتیکال تأثیر می‌گذارد. همین شرایط بر حسگر پهپادهای ائتلاف و ماهواره‌های مدار پایین (LEO) که سعی در مکان‌یابی پرتابگرهای ایرانی داشتند نیز تأثیر گذاشت.

این بدان معناست که هرچه بمباران شدیدتر باشد، شانس پدافند هوایی ایران کمتر می‌شود؛ پدافندی که تصور می‌کنم بسیاری از واحدهای آن در حال اعزام به مواضعی نزدیک سواحل هستند.

پدافند هوایی ایران به تدریج مستقر شد و ۲۴ پهپاد آمریکایی RQ-9 و تعداد بیشتری از پهپادهای اسرائیلی را سرنگون کرد؛ با این حال، در برابر هواپیماهای دشمن عملکرد ضعیفی داشت و تنها یک جنگنده را برفراز قلمرو خود سرنگون کرد.

باید منتظر ماند و دید که آیا پدافند هوایی ایران کارآمدتر خواهد شد یا خیر.

منبع: کانال بین دوگانگی ها

پایان/