به گزارش تحریریه، در تاریخ ۲ ژوئن ۲۰۲۶، پروفسور لیو ژونگ‌مین(刘中民)، استاد مؤسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای و نایب‌رئیس انجمن مطالعات خاورمیانه چین، در گفت‌وگو با روزنامه جیه‌فانگ ریبائو (解放日报)، به تحلیل روابط آمریکا–اسرائیل و وضعیت فعلی غرب آسیا پرداخت. متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:

خشم ناگهانی ترامپ چه سیگنالی ارسال می‌کند؟

در مواجهه با اسرائیل که پیوسته در حال ماجراجویی است، دونالد ترامپ این بار عنان از کف داد و خشم خود را علنی کرد. در اول ژوئن، ترامپ در تماسی تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با لحنی تند و بی‌سابقه از تشدید عملیات نظامی ارتش اسرائیل در لبنان انتقاد کرد. او در عین حال از یک خبر خوب پرده برداشت و مدعی شد که پس از این تماس، حملات متقابل میان اسرائیل و لبنان متوقف خواهد شد.

با این حال، نتانیاهو با موضع آمریکا همراهی نکرد و تأکید کرد که ارتش اسرائیل طبق برنامه به حملات خود در جنوب لبنان ادامه خواهد داد. در تاریخ ۲ ژوئن، شمال اسرائیل هدف حملات راکتی طرف لبنانی قرار گرفت که نشان می‌دهد ادعای ترامپ مبنی بر آتش‌بس اسرائیل و لبنان محقق نشده است.

خشم ناگهانی ترامپ چه پیامی را مخابره می‌کند؟ آیا اسرائیل می‌تواند به «عنصر برهم‌زننده بازی» در نقطه حساس مذاکرات آمریکا و ایران تبدیل شود؟ آشوب خاورمیانه در چه مرحله‌ای است و در ادامه چه تغییری خواهد کرد؟

«یکی از بدترین تماس‌های تلفنی»

به گزارش خبرگزاری شینهوا به نقل از رسانه‌های آمریکایی، ترامپ در تماس اول ژوئن، نتانیاهو را «دیوانه» خطاب کرده و او را به «نمک‌نشناسی» متهم کرده است. ترامپ مدعی شده که پیش‌تر به نتانیاهو کمک کرده تا در پرونده‌های فسادش «از زندان فرار کند».

این گزارش به نقل از یک مقام آمریکایی می‌گوید که ترامپ به نتانیاهو هشدار داده است که بمباران بیروت، پایتخت لبنان، اسرائیل را در سطح بین‌المللی بیش از پیش منزوی خواهد کرد. ترامپ گفته است: «الان همه از تو متنفرند. همه از اسرائیل متنفرند.»

گفته می‌شود ترامپ در این تماس تلفنی با فشاری قدرتمندانه نتانیاهو را مورد انتقاد قرار داد. نتانیاهو در پاسخ گفته است: «بسیار خب، بسیار خب، فقط مطمئن شو که همه چیز مرتب است.» با این حال، نتانیاهو در بیانیه‌ای که همان شب منتشر کرد، همچنان لحن سرسختانه‌ای نسبت به استفاده از زور حفظ کرد.

ناظران بین‌المللی توجه دارند که ترامپ و نتانیاهو پیش از این نیز چندین تماس تلفنی پرتنش در خصوص پرونده ایران داشته‌اند، اما این مکالمه اخیر به عنوان یکی از بدترین تماس‌های تلفنی دو طرف از زمان بازگشت ترامپ به قدرت توصیف شده است.

پروفسور لیو ژونگ‌مین معتقد است که تنش‌های اخیر میان آمریکا و اسرائیل را می‌توان از دو منظر تحلیل کرد:

۱. بازتاب تشدید اختلافات در مذاکرات میان آمریکا، اسرائیل، ایران و محور مقاومت

در حال حاضر دو جبهه کلیدی وجود دارد: یکی، میدان تقابل‌های کوچک‌مقیاس اخیر میان آمریکا و ایران؛ و دیگری، جبهه لبنان. پس از آتش‌بس میان آمریکا و ایران در ماه آوریل، عملیات نظامی اسرائیل متوقف نشد و اخیراً ارتش اسرائیل با عبور از رودخانه لیتانی، عمیق‌ترین پیشروی خود در خاک لبنان طی ۲۶ سال گذشته را رقم زد.

از دیدگاه ترامپ، تشدید عملیات نظامی اسرائیل در لبنان به مذاکرات آمریکا و ایران آسیب زده است؛ چرا که خواسته ایران، برقراری آتش‌بس فراگیر در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان است.

ایران پس از خشم از اقدامات ارتش اسرائیل، تهدیدهای جدیدی را مطرح کرد: تعلیق گفت‌وگوهای تیم مذاکره‌کننده با آمریکا، طرحی برای بستن کامل تنگه هرمز و حتی احتمال گشودن جبهه‌های جدید در نقاطی مانند تنگه باب‌المندب.

پروفسور لیو تصریح می‌کند که آمریکا نیز به همان اندازه در بن‌بست مذاکرات با ایران مقصر است. مواضع متزلزل ترامپ و زیر پا گذاشتن مکرر توافقاتی که با مشقت حاصل شده بودند، عامل وضعیت دشوار کنونی است.

این رویکرد متناقض آمریکا، به اسرائیل این فرصت را داده است تا با دامن زدن به آتش جنگ، مانع از حصول توافق میان واشنگتن و تهران شود و آمریکا را در منطقه گرفتار نگه دارد. اقدامات افراطی اسرائیل در لبنان نیز بهانه‌ای به دست ایران داده است و به همین دلیل، ترامپ اکنون تل‌آویو را مقصر اصلی بن‌بست در مذاکرات می‌داند.

۲. برجسته شدن تفاوت در اهداف و استراتژی‌های جنگی علیه ایران

از منظر اهداف بنیادین، آمریکا بر عقب‌نشینی راهبردی اصرار دارد و نمی‌خواهد در باتلاق جنگ غرب آسیا فرو برود؛ به همین دلیل اولویت خود را بر مذاکره برای کاهش خسارات گذاشته است. اما اسرائیل به دنبال ضربه حداکثری به ایران و محور مقاومت است و از هدف «تغییر نظام در ایران» دست نکشیده است.

در سطح راهبردی نیز تفاوت دیدگاه وجود دارد: اسرائیل می‌خواهد تمام پرونده‌ها از جمله برنامه هسته‌ای، موشکی و امنیت تنگه‌ها را به صورت یکجا حل‌وفصل کند، اما آمریکا ترجیح می‌دهد ابتدا بر حل مسئله تنگه هرمز تمرکز کرده و سایر موضوعات را به مذاکرات آتی موکول کند.

در خصوص رویکرد نسبت به آتش‌بس، اگرچه مواضع ترامپ نوسانی است، اما او در مجموع خواهان برقراری آتش‌بس است. در مقابل، اسرائیل تمایلی به آتش‌بس ندارد و با تداوم و تشدید حملات نظامی در لبنان و غزه، بر شدت تنش‌های منطقه‌ای می‌افزاید.

اسرائیل چگونه بازی را برهم می‌زند؟

پس از تماس تلفنی پرتنش میان رهبران آمریکا و اسرائیل، ترامپ اعلام کرد که اسرائیل و لبنان با آتش‌بس موافقت کرده‌اند و با لحنی سبک‌انگارانه گفت: «اگرچه امروز اتفاق کوچکی رخ داد، اما من به‌سرعت اوضاع را تغییر دادم.» طرف لبنانی نیز روز دوشنبه تأیید کرد که حزب‌الله و اسرائیل به یک توافق آتش‌بس جزئی دست یافته‌اند که گامی اولیه برای کاهش تنش‌ها تلقی می‌شود.

با این حال، آتش‌بس واقعاً اجرایی نشد. دوشنبه شب، عملیات نظامی در جنوب لبنان همچنان ادامه داشت؛ در دوم ژوئن نیز ارتش اسرائیل دو راکت شلیک‌شده از خاک لبنان را رهگیری کرد.

لیو ژونگ‌مین خاطرنشان می‌کند که خاموش نشدن شعله‌های جنگ، دقیقاً بازتاب‌دهنده یک ارتباط پیچیده میان میدان تقابل مستقیم آمریکا–ایران و میدان مبارزه اسرائیل علیه محور مقاومت است. با توجه به مقیاس تلفات و وضعیت آوارگی مردم در جنوب لبنان، نگرانی‌های جهانی مبنی بر اینکه «جنوب لبنان در حال تبدیل شدن به غزه دوم است»، چندان بی‌اساس نیست.

تصاویر پهپادی ارتش اسرائیل از جنوب لبنان

در مجموع، اسرائیل به عنوان عامل کلیدی برهم‌زننده بازی، تأثیرات منفی خود را بر مذاکرات آمریکا و ایران گذاشته است. آمریکا و ایران ذاتاً به یکدیگر بی‌اعتمادند و حالا با دخالت این عامل مخرب، متغیرهای پیچیده‌تری بر سر راه مذاکرات ایجاد خواهد شد.

از سوی آمریکا، اگرچه دولت ترامپ تا حدودی آتش‌بس فراگیر مورد تأکید ایران را پذیرفته است، اما نمی‌تواند محدودیت مؤثری بر اسرائیل اعمال کند که همین امر باعث تکرار چرخه معیوب درگیری‌ها شده است.

در سمت لبنان، میان دولت و حزب‌الله تضاد وجود دارد. دولت لبنان نمی‌تواند اقدامات نظامی حزب‌الله را کنترل کند و در حاشیه قرار گرفته است؛ موضوعی که باعث شده اسرائیل و حزب‌الله یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم کنند.

از جانب اسرائیل، پیشروی نادر و عمیق در خاک لبنان، اهداف چندگانه‌ای دارد: هم اعمال فشار بر دولت لبنان و حزب‌الله برای رسیدن به سازش، و هم ابراز نارضایتی از توافق آتش‌بس آمریکا–ایران. اسرائیل سعی دارد در این پنجره زمانیِ «نه جنگ و نه صلح»، دستاوردهای خود را گسترش داده و روند مذاکرات را مختل کند؛ و در عین حال، این اقدامات در راستای تأمین منافع انتخاباتی ائتلاف حاکم نتانیاهو است.

لیو ژونگ‌مین در تحلیل تکمیلی خود می‌گوید که تداوم تشدید اقدامات نظامی اسرائیل، بعید نیست با هدف کنترل جنوب لبنان، ایجاد منطقه حائل، تثبیت اشغال و در راستای طرح اسرائیل بزرگ برای گسترش تدریجی قلمرو تحت کنترل باشد. با پیچیده‌تر شدن روزافزون تضادها در خاورمیانه، کشمکش میان طرف‌ها احتمالاً شدیدتر خواهد شد.

«یک پدیده عجیب»

لیو ژونگ‌مین هنگام صحبت درباره آشوب فعلی در غرب آسیا، وضعیت کلی را با عبارت «یک پدیده عجیب» توصیف می‌کند:

از یک سو، دو بازیگر اصلی مناقشه، یعنی آمریکا و ایران، هر دو تمایل به دستیابی به توافق دارند، اما پایه و اساس اعتماد متقابل میان آن‌ها به شدت شکننده است. بی‌ثباتی و تغییر مواضع مکرر ترامپ، بزرگ‌ترین متغیر تأثیرگذار و از نظر طرف ایرانی، بزرگ‌ترین مانع محسوب می‌شود. در مقابل، ایران نیز در یک دوراهی گرفتار شده است: از نظر راهبردی می‌خواهد با مذاکره از بحران خارج شود، اما در واقعیت مجبور است با اقدامات نظامی، به رفتارهای متناقض آمریکا و کارشکنی‌های اسرائیل پاسخ دهد و هم‌زمان کارت‌های برنده دیگری مانند تهدید به مسدود کردن تنگه باب‌المندب را رو کند؛ در مجموع، ایران سیاست دوگانه «ترکیب مذاکره و تقابل» را در پیش گرفته است.

از سوی دیگر، اسرائیل، حزب‌الله و سایر اعضای محور مقاومت، همراه با آمریکا و ایران، شبکه‌ای بسیار پیچیده از بازیگری و رقابت را شکل داده‌اند. اسرائیل همچنان به نقش‌آفرینی به عنوان دردسرساز اصلی ادامه می‌دهد و حزب‌الله نیز به عنوان یک بازیگر غیردولتی، به‌سختی مهارپذیر است.

انباشت این تضادهای متعدد، بیش از پیش شکنندگی ساختار و فضای مذاکرات فعلی را نمایان می‌کند. خواست عقلانی برای پایان دادن به جنگ، با واقعیتِ اختلافات و کارشکنی‌ها به‌شدت برخورد می‌کند و باعث شده است که منطقه دائماً میان جنگ و صلح در نوسان شدید باشد.

ترامپ در تاریخ اول ژوئن اظهار داشت که معتقد است طی هفته آینده به توافقی با ایران دست خواهد یافت تا مدت زمان آتش‌بس تمدید شده و تنگه هرمز بازگشایی شود. هم‌زمان، طبق گزارش رسانه‌های ایران، پیش‌نویس نهایی پیشنهاد تهران در حال بررسی است که نشان می‌دهد مذاکرات همچنان در جریان است. با این حال، بازارها نسبت به پیشرفت مذاکرات همچنان رویکردی محتاطانه دارند.

پایان/

منبع: https://mideast.shisu.edu.cn/2e/ef/c3991a208623/page.htm