به گزارش تحریریه، نیوزویک در تحلیلی آورده است: تشدید تنشها میان آمریکا و ایران در پایان هفته، همزمان با ادعاهای متناقض درباره اینکه چه طرفی کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد، نگرانیهایی را درباره این موضوع ایجاد کرده است که آیا تهران هرگز بهطور کامل از کنترل این آبراه راهبردی دست خواهد کشید و آمریکا در این زمینه چه اقداماتی میتواند انجام دهد.
«گالا ریانی»، رئیس بخش اطلاعات راهبردی شرکت امنیتی S-RM، به نیوزویک گفت «بعید است ایران از این اهرم راهبردی دست بکشد.»
«رابرت مورت»، دریادار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، نیز به نیوزویک گفت حجم بالای کشتیهایی که از این آبراه عبور میکنند، به این معناست که «هیچ راهکار نظامی واقعی برای باز نگه داشتن تنگه وجود ندارد.»
او افزود: ناگزیر باید نوعی توافق دیپلماتیک با ایرانیها حاصل شود.
دیپلماسی در ۱۷ ژوئن امیدهای زیادی ایجاد کرده بود؛ زمانی که تفاهمنامهای میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و همتای ایرانی او، مسعود پزشکیان، امضا شد که به جنگ سهماهه ایران پایان داد و زمینه آغاز مذاکرات بیشتر را فراهم کرد.
اما چند روز قبل یک پهپاد ایرانی به نفتکش «ام/تی کیکو» با پرچم پاناما حمله کرد و در پی آن، هواپیماهای نظامی آمریکا زیرساختهای نظامی ایران را هدف قرار دادند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد ایران توافق آتشبس را نقض کرده و ترامپ نیز تهران را به نقض تفاهمنامه متهم کرد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز روز یکشنبه با پهپاد و موشک پایگاه ناوگان پنجم آمریکا در بحرین و پایگاه هوایی علی السالم در کویت را هدف قرار داد.
اگرچه دو طرف روز دوشنبه گذشته بر کاهش تنش توافق کردند، اما این درگیریها درباره توانایی توافق چارچوبی برای پایان دادن به جنگ و باز نگه داشتن تنگه هرمز، در حالی که شرکتهای بیمه و مالکان کشتی همچنان محتاط هستند، تردیدهایی ایجاد کرده است.
«سوزانا استریتر»، استراتژیست ارشد سرمایهگذاری در Wealth Club، به نیوزویک گفت «با وجود تهدید حملات بر فراز تنگه، هنوز هم زمانهای پرتنش برای مالکان کشتی است. اگرچه این آبراه مهم دوباره باز شده، اما شرایط هنوز با وضعیت عادی فاصله زیادی دارد.»
تنگه هرمز تا چه اندازه باز است؟
آمریکا اصرار دارد که تنگه بهطور کامل باز است، اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفته است که بازگشت کامل تردد دریایی «مسئولیت ایران» است.
در نتیجه، مالکان کشتی همچنان در مسیری پرریسک حرکت میکنند؛ جایی که افزایش حق بیمه جنگ و تداوم گلوگاههای حملونقل، هزینه عبور را افزایش داده و مذاکرات این هفته در دوحه را برای آمریکا حساستر کرده است.
پیش از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه که آغازگر جنگ ایران بود، یکپنجم هیدروکربنهای جهان از تنگه هرمز عبور میکرد؛ آبراهی بینالمللی که تحت کنترل هیچ کشور واحدی نبود.
اما ایران به دنبال حفظ نفوذ خود بر این آبراه است؛ جایی که پیشتر برخلاف قوانین بینالمللی دریانوردی از کشتیها عوارض دریافت میکرد. این عوارض برای ۶۰ روز تعلیق شده، اما هنوز مشخص نیست پس از پایان این دوره چه اتفاقی خواهد افتاد.
استریتر گفت: «مقامهای ایرانی همچنان تلویحاً اشاره کردهاند که ممکن است پس از پایان دوره ۶۰ روزه، دوباره هزینه خدمات اعمال شود. حتی احتمال چنین اقدامی نیز برای نگران نگه داشتن شرکتهای کشتیرانی کافی است.»
عمان که همراه با ایران در مجاورت تنگه هرمز قرار دارد، با سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) برای ایجاد مسیرهای موقت کشتیرانی در امتداد سواحل عمان هماهنگ کرده تا کشتیها بتوانند از مسیرهای تحت کنترل سپاه پاسداران عبور نکنند.
با این حال، سازمان بینالمللی دریانوردی روز پنجشنبه عملیات تخلیه صدها کشتی سرگردان و هزاران دریانورد از طریق تنگه هرمز را پس از حمله به یک کشتی در دریای عمان متوقف کرد.
«کلیوناد ریلی»، مدیرعامل ACLED، گفت گفتوگوهای ایران و عمان درباره مدیریت این آبها بسیار حساس است و تهران تأکید دارد هرگونه ترتیبات باید کاملاً به حاکمیت و حقوق همه کشورهای ساحلی احترام بگذارد.
او افزود عمان در حال مذاکرهای محرمانه درباره ایجاد مسیر جنوبی نزدیکتر به سواحل خود است؛ مسیری که نسبت به مسیرهای شمالی تحت کنترل ایران وابستگی کمتری دارد و میتواند بخش قابل توجهی از کنترل ایران بر تنگه را کاهش دهد.
ریلی گفت: «اگر ایران نتواند از اهرم فشار خود بر تنگه برای تقویت موقعیتش یا دریافت هزینه از کشورها استفاده کند، جایگاهش در مذاکرات توافق بهشدت تضعیف خواهد شد.»
ریانی نیز گفت ایران کنترل تنگه را «یک شریان حیاتی» برای بقای نظام میداند و تحمیل هزینه سنگین به اقتصاد جهانی، ابزاری برای کشاندن همه طرفها به میز مذاکره بوده است.
او افزود اگر آمریکا طرح ایران برای دریافت عوارض از کشتیها را نپذیرد، گزینههایی مانند بازگشت به درگیری نظامی، محاصره دریایی و اقتصادی و تشدید تحریمها میتواند روی میز باشد.
عامل لبنان
طی ۶۰ روز آینده قرار است جزئیات توافق چارچوبی ۱۴ بندی نهایی شود. علاوه بر ابهام درباره عوارض عبور از تنگه، موضوع برنامه هستهای ایران و همچنین مشروط کردن هرگونه توافق از سوی تهران به پایان درگیریها در لبنان، از دیگر مسائل مهم است؛ جایی که حزبالله و اسرائیل همچنان در حال تبادل آتش هستند.
«راجنیش نارولا» استاد مقررات کسبوکار بینالملل در مدرسه کسبوکار هنلی انگلیس، باظهار داشت تهران معتقد است در نبود توافقی گستردهتر، بهویژه اگر ترامپ نتواند اسرائیل را به توقف حملات به لبنان وادار کند، «این توافق فاقد اعتبار خواهد بود.»
او افزود با وجود اینکه تنها حدود نیمی از تعداد معمول کشتیها نسبت به قبل از جنگ از تنگه عبور میکنند، اصرار تهران بر دریافت تعرفه نشان میدهد که «ایران در حال ارسال این پیام است که بدون حسن نیت ایران، هیچ کاری پیش نخواهد رفت.»
مورت نیز گفت دستیابی به توافقی بلندمدت درباره تنگه مستلزم کمک دیپلماتیک شرکای عرب آمریکا در خلیج فارس است و حملات ادامهدار در لبنان و واکنشهای بحرین و کویت به حملات اخیر ایران، همگی به یکدیگر مرتبط هستند.
او در پایان تصریح کرد: رهبری ایران با یک صدا سخن نمیگوید و اختلاف میان تندروها و عملگرایان همچنان ادامه خواهد داشت. ایران میتواند از نظر تجاری تنگه را در معرض خطر قرار دهد و این کار را حتی با سلاحهایی که در کارگاهها و زیرزمینها ساخته میشوند، انجام دهد.
پایان/
نظر شما