به گزارش تحریریه، «میدل ایست آی» (MEE) در تحلیلی با عنوان «آیا غرب ریشههای خشم مسیحی و یهودی را بررسی خواهد کرد؟» آورده است: رهبران آمریکا و اسرائیل برای جنگ علیه ایران به کتب مقدس استناد میکنند، تحلیلگران غربی در مورد استفاده آنها از مذهب برای توجیه توسعه طلبی ارضی و تجاوز نظامی سکوت کردهاند.
در سال ۱۹۹۰، برنارد لوئیس مقاله معروف خود را با عنوان «ریشههای خشم مسلمانان» نوشت. این مقاله، همراه با سایر آثار تأثیرگذار تولید شده در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، به ایجاد دورهای از تفسیر و تحلیل درباره افراطگرایی و خشونت سیاسی در جهان با اکثریت مسلمان کمک کرد.
کار لوئیس، مانند کار دیگر محققان و تحلیلگران شرقشناس، امپریالیسم و تجاوز غرب را کماهمیت جلوه میداد و دچار ذاتگرایی، اغراق و تحریف بود.
با این حال، برخی از پژوهشهایی که به دنبال آن انجام شد - به ویژه آثاری که به بررسی گروههای ستیزهجو مانند القاعده و داعش میپرداختند - به یک پدیده بسیار واقعی میپرداختند. این گروههای افراطی مسلمان حاشیهای خشونت عظیمی را اعمال کردهاند، و طبیعتاً محققان و تحلیلگران به دنبال بررسی عوامل سیاسی، اجتماعی-اقتصادی و مذهبی بودهاند که زیربنای ایدئولوژیهای افراطی آنهاست.
در مقابل، افراطگرایی مسیحی و یهودی توجه نسبتاً کمی را به خود جلب کرده است.
در حالی که اکثریت مسیحیان و یهودیان تفاسیر افراطی از سنتهای دینی خود را رد میکنند، با این حال بررسی تفسیرهای افراطی از مسیحیت و یهودیت مهم است، به ویژه زمانی که از آنها برای توجیه جنگ، توسعه طلبی ارضی و سیاستهای نظامی که غیرنظامیان را هدف قرار میدهند، استفاده میشود.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران - که به طور فزایندهای از طریق روایتهای الهیاتی افراطی مسیحی و یهودی توجیه میشود - ممکن است سرانجام گفتگویی را درباره ریشههای خشم مسیحی و یهودی ایجاد کند.
انگیزههای مذهبی
رهبران سیاسی، نظامی و سیاستگذاران اسرائیلی و آمریکایی پایههای مذهبی جنگ کنونی علیه ایران را پنهان نکردهاند.
هفته گذشته، لیندسی گراهام، سناتور کارولینای جنوبی، این درگیری را «یک جنگ مذهبی» نامید، در حالی که کوین کرامر، سناتور داکوتای شمالی، گفت که ایالات متحده «مسئولیتی کتابمقدسی در قبال اسرائیل» دارد.
بر اساس گزارش بنیاد آزادی مذهبی نظامی (MRFF)، فرماندهان نظامی آمریکا مکرراً از مسیحیت و کتاب مقدس به عنوان انگیزههایی برای جنگ استفاده کردهاند.
از زمان شروع خصومتها، MRFF اعلام کرد که صدها شکایت از دهها واحد نظامی در هر چهار شاخه نیروهای مسلح دریافت کرده است.
گزارش شده است که یک فرمانده به نیروهای خود گفته بود که جنگ ایران «بخشی از نقشه الهی خداوند» است و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، توسط «عیسی مسح شده» تا این جنگ را بجنگد و «آرماگدون را به وجود آورد».
اگرچه فرماندهان نظامی و سناتورها لزوماً سیاست جنگی را تعیین نمیکنند، اما آنها بر فضای سیاسی که در آن تصمیمگیریها اتخاذ میشود، تأثیر میگذارند. به عنوان مثال، گزارش شده است که گراهام نقش مهمی در متقاعد کردن ترامپ برای حمله داشته است.
یک جنگ صلیبی آمریکایی
زبان مذهبی مستقیماً در میان دیگر سیاستگذاران تأثیرگذار آمریکایی، در چارچوب درگیری ایران و فراتر از آن، ظاهر شده است.
در ژوئن ۲۰۲۵، در طول اولین جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، تد کروز، سناتور تگزاس، حمایت از اسرائیل را یک دستور کتابمقدسی توصیف کرد. او گفت: «به من از کتاب مقدس آموختهاند، کسانی که اسرائیل را برکت دهند، برکت خواهند یافت، و کسانی که اسرائیل را نفرین کنند، نفرین خواهند شد.»
کروز یکی از حامیان سرسخت اسرائیل در سنا است، در کمیته روابط خارجی سنا عضویت دارد و مکرراً از برنامههای سیاست خاورمیانهای ترامپ دفاع میکند.
در چارچوب جنگ کنونی، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز به نقش مذهب در تفکر سیاسی خود اذعان کرده است. او در یک نشست خبری در ۲ مارس گفت که برای «حکمت کتابمقدسی» دعا میکند زیرا تصمیمگیریهایی درباره جنگ گرفته میشود.
دیدگاههای سیاسی هگست مدتهاست در تفسیرهای کتابمقدسی از سیاست خاورمیانه منعکس شده است. او کتابی در سال ۲۰۲۰ نوشت و در آن خواستار یک «جنگ صلیبی آمریکایی» برای عقب راندن نفوذ اسلام شد.
هگست طی سخنرانی در قدس در سال ۲۰۱۸، که در آن زمان مجری مشترک یک برنامه صبحگاهی محبوب فاکس نیوز بود، از پیگیری آنچه که آن را معجزه کتابمقدسی مینامید حمایت کرد: بازسازی یک معبد یهودی در مسجدالاقصی در اورشلیم، سومین مکان مقدس اسلام.
در آن زمان، هگست گفت که «یک گام در آن فرآیند... به رسمیت شناختن این است که... فعالیتها در زمین واقعاً اهمیت دارند. به همین دلیل است... بازدید از یهودیه و سامریه و درک این که حاکمیت - همان حاکمیت خاک اسرائیل - یک گام مهم بعدی برای نشان دادن به جهان است که این سرزمین برای یهودیان و سرزمین اسرائیل است.»
چنین دیدگاههایی به شدت شبیه ایدههایی است که از زمان تأسیس اسرائیل در سیاست این کشور رواج داشته است.
هگست، که بر روی بدن خود خالکوبیهایی با الهام از اسلامهراسی و جنگهای صلیبی دارد، یک بار مکرراً فریاد زد «همه مسلمانان را بکشید».
دینداری شخصی ترامپ موضوع بحث است، اما او توسط رهبران انجیلی جنجالی متعددی احاطه شده است، از جمله کشیش «جان هگی» که سازمانش به نام مسیحیان متحد برای اسرائیل مدتهاست توجیهات کتابمقدسی برای توسعه طلبی ارضی اسرائیل را ترویج میکند، و «پائولا وایت» مشاور معنوی ترامپ که درگیریهای خاورمیانه را در چارچوب کتابمقدسی تفسیر کرده است.
هفته گذشته، در حالی که جنگ علیه ایران در جریان بود، وایت و دیگر کشیشان انجیلی در دفتر بیضی شکل جمع شدند، دستان خود را بر شانهها و بازوهای ترامپ گذاشتند و برای محافظت و هدایت او دعا کردند.
مرزهای کتابمقدسی اسرائیل
رهبران اسرائیلی مکرراً از روایتهای کتابمقدسی برای توجیه توسعه طلبی ارضی و اقدام نظامی استفاده کردهاند.
در سپتامبر ۲۰۲۳، درست قبل از جنگی که در ۷ اکتبر آغاز شد، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نقشهای از «خاورمیانه جدید» را به مجمع عمومی سازمان ملل نشان داد که مرزهای توسعه یافته اسرائیل را به تصویر میکشید.
در مصاحبهای در اوت ۲۰۲۵ با تلویزیون اسرائیل، نتانیاهو گفت که «بسیار» با چشمانداز «اسرائیل بزرگ» - تصوری کتابمقدسی از مرزهای اسرائیل که از عراق تا مصر امتداد دارد - ارتباط برقرار میکند.
وزرای اسرائیل، از جمله ایتامار بن گویر و بتسلئیل اسموتریچ، نیز به طور مداوم از کتاب مقدس برای دفاع از گسترش مرزهای اسرائیل استفاده کردهاند.
حمایت از ادعاهای ارضی کتابمقدسی به جناح راست اسرائیل محدود نمیشود. در یک کنفرانس خبری در فوریه، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل که یک میانهرو است، گفت که «مرزهای کتابمقدسی اسرائیل بسیار واضح است».
چشمانداز «اسرائیل بزرگ» در محافل سیاسی آمریکا، از جمله در دولت ترامپ، نیز طنینانداز است. در فوریه، مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل و یک کشیش انجیلی، به تاکر کارلسون گفت که «اگر اسرائیل» تمام سرزمین خاورمیانه را بگیرد، «خوب خواهد بود».
نتانیاهو همچنین جنگ را به صراحت در چارچوب مسیحایی تعریف کرده است. در یک کنفرانس خبری در هفته گذشته، او گفت که اسرائیل «به پادشاهی خواهد رسید» و به «بازگشت مسیح» خواهد رسید و افزود: «ما به بازگشت مسیح خواهیم رسید، اما این اتفاق پنجشنبه آینده نخواهد افتاد».
دکترین عمالیق
تصاویر کتابمقدسی همچنین در گفتمان اسرائیلی پیرامون جنگ، از جمله در غزه و ایران، ظاهر شده است.
نتانیاهو مکرراً از آیه عمالیق در کتاب مقدس برای توجیه خشونت اسرائیل استفاده کرده است. عمالیقیان مردمی کتابمقدسی هستند که کتاب اول سموئیل، باب ۱۵، آیه ۳ به بنیاسرائیل فرمان میدهد آنها را کاملاً نابود کنند، از جمله مردان، زنان و شیرخوارگان.
در اکتبر ۲۰۲۳، نتانیاهو گفت: «شما باید به خاطر بسپارید که عمالیق با شما چه کرده است، کتاب مقدس ما این را میگوید.» در آن زمان، راز سگال، محقق آمریکایی-اسرائیلی مطالعات هولوکاست و نسلکشی، گفت که اظهارات نتانیاهو نشانه قصد ارتکاب نسلکشی است.
هفته گذشته، نتانیاهو دوباره در چارچوب جنگ علیه ایران به عمالیق اشاره کرد و گفت: «به خاطر بیاورید که عمالیق با شما چه کرد».
سایر مقامات و رهبران نظامی اسرائیل نیز به طور معمول از کتاب مقدس و گفتمان مذهبی برای توجیه کشتن فلسطینیان در غزه استفاده میکردند.
این اظهارات در چارچوب سیاستهای نظامی ارائه شده است که منجر به کشته شدن غیرنظامیان در مقیاس بزرگ شده است.
در غزه، ارتش اسرائیل به طور معمول غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار میداد. یک برنامه نظامی به نام «بابا کجاست؟» خواستار آن بود که ارتش اسرائیل منتظر بماند تا اعضای حماس شبانه به خانه بازگردند و سپس به ساختمانهای آپارتمانی آنها در حالی که خواب بودند حمله کند، و در یک حمله، تمام خانوادههای گسترده را بکشد.
سیاست دیگر، که گاهی نسبت ۱۰۰ به ۱ نامیده میشود، ظاهراً به نیروهای اسرائیلی اجازه میداد هنگام هدف قرار دادن یک فرمانده حماس، «بیش از ۱۰۰ غیرنظامی» را بکشند.
اسرائیل همچنین بر اساس «دکترین دحیه» عمل کرده است، که به نام یکی از حومههای بیروت نامگذاری شده است. معمار آن، گادی آیزنکوت، گفت که این سیاست به طور خاص برای تنبیه غیرنظامیان با اعمال «نیروی نامتناسب» به مناطق مسکونی طراحی شده است، به اندازهای که آنها را به زحمت بیندازد تا علیه رهبران خود موضع بگیرند.
به نظر میرسد کارزار ایران از الگوی مشابهی پیروی میکند. سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که تاکنون ۱۳ بیمارستان و مرکز بهداشتی مورد اصابت قرار گرفتهاند و پنج مدرسه ابتدایی و راهنمایی نیز مورد حمله قرار گرفتهاند. گزارش شده است که بیش از ۱۳۰۰ نفر در ایران در چند روز اول جنگ کشته شدهاند، از جمله بیش از ۱۵۰ دانشآموز دختر در حمله به یک مدرسه.
استاندارد دوگانه
هگست اخیراً قول داد که «مرگ و ویرانی را از آسمان [ایران] در تمام طول روز» بباراند و در جای دیگر خاطرنشان کرد که «تنها کسانی که در حال حاضر باید نگران باشند، ایرانیهایی هستند که فکر میکنند زنده خواهند ماند».
تصور کنید واکنش اگر دو کشور مسلمان یک عملیات نظامی مشترک را علیه یک جامعه غیرمسلمان راهاندازی کنند، با رهبران سیاسی که برای توجیه جنگ به کتب مقدس اسلامی استناد میکنند، و آن عملیات در هفته اول به ۱۳ مرکز بهداشتی و پنج مدرسه حمله کند و ۱۵۰ دانشآموز دختر را بکشد.
واکنش جهانی سریع و بدون ابهام خواهد بود. تحلیلگران دههها پژوهش - که به لوئیس و خاورشناسان پیش از او بازمیگردد - برای بررسی نقش انگیزههای مذهبی در اختیار خواهند داشت.
اما هنگامی که رهبران آمریکا و اسرائیل در حین جنگافروزی به روایتهای کتابمقدسی استناد میکنند، بعد مذهبی در تحلیلها و رسانههای جریان اصلی غرب تنها یک فکر پسین است.
هفته گذشته، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفت که آمریکا و اسرائیل با «دیوانگان متعصب مذهبی» میجنگند.
شاید این طور باشد...
اما پس در مورد رهبران سیاسی و نظامی که به ایران حمله میکنند - و غزه را ویران کردهاند - در حالی که به کتب مقدس مسیحی و یهودی استناد میکنند، چه باید بگوییم؟
هگست یک نشست خبری روز سهشنبه را با دعا به پایان رساند. او گفت: «با کتاب مقدس پایان میدهم. خوشا به حال خداوند، که صخره من است، که دستان مرا برای جنگ و انگشتانم را برای نبرد آموزش میدهد... او خدای مهربان من و دژ من است... سپر من که به او پناه میبرم.»
مذهب مطمئناً تنها عامل مؤثر در سیاست جنگی آمریکا و اسرائیل نیست. اما با توجه به برجستگی مذهب در گفتمان و تفکر تصمیمگیرندگان مهم در هر دو کشور، این پرسش منصفانه است که چرا آن انگیزههای مذهبی با همان جدیتی که پژوهشگران مدتهاست درباره «ریشههای خشم مسلمانان» به کار بردهاند، بررسی نمیشوند.
نویسنده: محمد المصری استاد مطالعات رسانه در مؤسسه تحصیلات تکمیلی دوحه است.
پایان/
نظر شما