به گزارش تحریریه، همزمان با افزایش اختلافات میان دولت دونالد ترامپ و متحدان اروپایی در ناتو، بحث درباره کاهش وابستگی امنیتی اروپا به ایالات متحده بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار گرفته است. دولت دوم ترامپ با افزایش فشار بر اعضای اروپایی ناتو برای افزایش هزینه‌های دفاعی، بار دیگر موضوع «استقلال دفاعی اروپا» را به یکی از مهم‌ترین محورهای سیاست امنیتی غرب تبدیل کرده است.

در نشست اخیر سران ناتو، کشورهای عضو متعهد شدند سهم هزینه‌های دفاعی خود را به پنج درصد تولید ناخالص داخلی افزایش دهند؛ هدفی که بسیاری از دولت‌های اروپایی به دلیل محدودیت‌های بودجه‌ای، مخالفت پارلمان‌ها و فشارهای اقتصادی، تحقق آن را دشوار می‌دانند. در همین چارچوب، دیدار مارک روته، دبیرکل ناتو، با دونالد ترامپ با هدف کاهش اختلافات میان واشنگتن و متحدان اروپایی برگزار شد؛ اختلافاتی که محور اصلی آن ادامه حمایت نظامی آمریکا از اروپا در برابر روسیه و میزان مشارکت مالی کشورهای اروپایی در تأمین امنیت قاره بود.

ترامپ بارها تأکید کرده است که اگر اروپا خواهان استمرار چتر امنیتی آمریکا است، باید سهم بسیار بیشتری از هزینه‌های دفاعی را بر عهده بگیرد. این موضع در حالی مطرح می‌شود که جنگ روسیه و اوکراین همچنان ادامه دارد و نگرانی‌ها درباره احتمال گسترش دامنه درگیری به دیگر کشورهای اروپایی افزایش یافته است.

اروپا چرا همچنان به آمریکا نیاز دارد؟

بر اساس گزارش اندیشکده آمریکایی CSIS با عنوان «اروپا چگونه می‌تواند با آمریکا کمتر از خود دفاع کند»، بسیاری از نهادهای اطلاعاتی اروپایی معتقدند در صورت برقراری آتش‌بس در اوکراین، روسیه طی حدود پنج سال آینده می‌تواند توان نظامی خود را بازسازی کرده و حتی برای انجام عملیات نظامی علیه کشورهای حوزه بالتیک یا دیگر مناطق اروپا آماده شود.

این گزارش تأکید می‌کند که در صورت کاهش حضور نظامی آمریکا، ارتش‌های اروپایی با کمبود مهمات، نیروهای رزمی و سامانه‌های پشتیبانی مواجه خواهند شد. همچنین روسیه با اتکا به حملات گسترده هوایی و فرسایشی می‌تواند سامانه‌های دفاع هوایی اروپا را تحت فشار قرار دهد؛ موضوعی که بدون حضور نیروهای آمریکایی، بازدارندگی ناتو را تضعیف خواهد کرد.

به اعتقاد نویسندگان این گزارش، حضور نیروهای زمینی، هوایی و دریایی آمریکا در اروپا مهم‌ترین عامل بازدارنده در برابر هرگونه ماجراجویی نظامی روسیه محسوب می‌شود و تا زمانی که این حضور ادامه داشته باشد، احتمال وقوع یک درگیری مستقیم میان روسیه و ناتو پایین خواهد بود.

وابستگی اروپا به توان نظامی آمریکا

آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد آمریکا در حال حاضر حدود ۸۰ هزار نیروی نظامی در پایگاه‌های مختلف اروپا مستقر کرده است. این نیروها به‌عنوان واکنش سریع در برابر هرگونه تهدید احتمالی روسیه عمل می‌کنند و بخشی از نیروهای پیشروی ناتو در لهستان را تشکیل می‌دهند.

علاوه بر نیروهای زمینی، پایگاه هوایی رامشتاین در آلمان به‌عنوان مقر فرماندهی هوایی ناتو، ستون فقرات عملیات هوایی این ائتلاف به شمار می‌رود. همچنین حضور نیروی دریایی آمریکا در دریای سیاه و مناطق قطبی، نقش مهمی در تقویت بازدارندگی ناتو در جناح شرقی این پیمان ایفا می‌کند.

کارشناسان مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) نیز معتقدند وابستگی اروپا صرفاً به تجهیزات نظامی آمریکا محدود نمی‌شود، بلکه سامانه‌های فرماندهی، کنترل، اطلاعات، شناسایی و شبکه‌های عملیاتی آمریکا، ستون اصلی هماهنگی میان اعضای ناتو را تشکیل می‌دهد. بدون این زیرساخت‌ها، کشورهای اروپایی برای اجرای عملیات مشترک با مشکلات جدی روبه‌رو خواهند شد.

اگر آمریکا عقب‌نشینی کند چه خواهد شد؟

اگرچه برخی کشورهای اروپایی از توان نظامی قابل توجه و حتی بازدارندگی هسته‌ای برخوردارند، اما نبود سازوکار تصمیم‌گیری سریع و اختلاف نظر میان دولت‌های اروپایی همچنان مانعی جدی برای شکل‌گیری یک ساختار دفاعی مستقل محسوب می‌شود.

اتحادیه اروپا در قالب برنامه «آمادگی دفاعی ۲۰۳۰» تلاش کرده است با توسعه زیرساخت‌های نظامی، افزایش تحرک نیروها، تقویت تولید داخلی تسلیحات و اجرای پروژه‌هایی مانند برنامه پهپادی «یورودرون»، وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهد. با این حال، روند کند تصمیم‌گیری، بروکراسی پیچیده و اختلافات سیاسی میان اعضا، تحقق استقلال راهبردی اروپا را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

شکاف اروپا و ترامپ؛ آزمونی برای آینده ناتو

تحولات اخیر ناتو نشان می‌دهد روابط امنیتی اروپا و آمریکا وارد مرحله‌ای تازه شده است. در حالی که دولت ترامپ خواهان تقسیم بار مالی امنیت اروپا و کاهش وابستگی واشنگتن به دفاع از متحدان اروپایی است، بسیاری از کشورهای اروپایی هنوز توان جایگزینی ظرفیت‌های نظامی و فرماندهی آمریکا را ندارند.

کارشناسان معتقدند حتی اگر اروپا در سال‌های آینده هزینه‌های دفاعی خود را به شکل قابل توجهی افزایش دهد، ایجاد ساختارهای فرماندهی، شبکه‌های اطلاعاتی و ظرفیت‌های عملیاتی مستقل زمان‌بر خواهد بود. از این رو، هرگونه کاهش نقش آمریکا در امنیت اروپا می‌تواند معادلات بازدارندگی ناتو در برابر روسیه را با چالش‌های جدیدی روبه‌رو کند و آینده معماری امنیتی قاره سبز را وارد مرحله‌ای از عدم قطعیت سازد.

پایان/