به گزارش تحریریه، شبکه خبری سی ان ان عنوان داشت که بر اساس منابع آگاه و اسنادی که توسط سیانان بررسی شده است، دولت ترامپ به طور موقت با اجازه غنیسازی اورانیوم توسط عربستان سعودی بدون اجرای پادمانهای بینالمللی که برای جلوگیری از توسعه تسلیحات هستهای در نظر گرفته شدهاند، موافقت کرده است.
پیشنویس توافق هستهای که حمایت آمریکا از برنامه هستهای غیرنظامی ریاض را تشریح میکند، با وجود اینکه مذاکرات آمریکا و عربستان در اکتبر ۲۰۲۵ به پایان رسید، در انتظار امضای رئیسجمهور دونالد ترامپ است.
دو منبع آگاه اشاره کردند که جنگ جاری با ایران – که به گفته ترامپ، بخشی از آن برای جلوگیری از استفاده تهران از اورانیوم غنیشده خود برای ساخت تسلیحات هستهای آغاز شد – در تأخیر امضای ترامپ نقش داشته است. یکی از این منابع گفت که برخی در کنگره نیز معتقدند دولت ترامپ امضا را به تعویق میاندازد زیرا ممکن است با قطعنامه عدم تأیید دو حزبی مواجه شود که مانع از اجرایی شدن این توافقات میشود.
کارشناسان به سیانان گفتند که این توافق میتواند راه را برای دستیابی عربستان سعودی به تسلیحات هستهای هموار کند، مگر اینکه پادمانهای سختگیرانهای اعمال شود. محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، پیش از این تهدید کرده بود که در صورت دستیابی ایران، رقیب اصلی منطقهای کشورش، به بمب هستهای، او نیز تسلیحات هستهای خود را خواهد ساخت.
چهار منبع گفتند که این توافق، که شامل یک توافق همکاری هستهای غیرنظامی موسوم به توافق ۱۲۳ و یک توافق پادمانهای هستهای اجباری است، هنوز برای بررسی به کنگره ارسال نشده است، همانطور که قانون فدرال پس از امضا، کاخ سفید را ملزم به انجام آن میکند.
کاخ سفید به سوالات مربوط به این توافقات پاسخ نداد و در عوض سیانان را به بیانیه اکتبر ۲۰۲۵ کریس رایت، وزیر انرژی، که پایان مذاکرات را اعلام کرده بود، ارجاع داد.
رایت در آن زمان گفت که «ما در مورد یک توافق برای همکاری هستهای غیرنظامی به توافق رسیدهایم. ما با هم، با توافقات پادمان دوجانبه، میخواهیم مشارکت خود را گسترش دهیم، فناوری هستهای آمریکا را به عربستان سعودی بیاوریم و تعهد قاطع خود را به عدم اشاعه حفظ کنیم.»
سفارت عربستان سعودی در واشنگتن دیسی به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.
بر اساس گزارش یک منبع آگاه، دولت ترامپ اوایل سال جاری برخی از اعضای کنگره را در مورد کلیات توافقات هستهای عربستان سعودی توجیه کرد و حتی در آن زمان نیز، این توافق به عنوان دارای ترتیبات ویژهای که امکان درجهای از غنیسازی اورانیوم داخلی و/یا بازفرآوری پلوتونیوم را فراهم میکند، پیشبینی شده بود. این منبع گفت که این اقدام برای چنین توافقی «بیسابقه» خواهد بود.
دو منبع به سیانان گفتند که بند غنیسازی اورانیوم شامل شروطی است که توسط ایالات متحده اعمال شده است، اما جزئیات محدودیتهای احتمالی نامشخص است.
توافق ۱۲۳ نیز حرف آخر را در مورد اینکه آیا عربستان سعودی به فناوری و مواد حساس دسترسی پیدا میکند، نخواهد زد. این توافق یک چارچوب قانونی پایه برای شرکتهای آمریکایی (یا دولت) برای انتقال مواد و فناوری هستهای به برنامه هستهای غیرنظامی کشور دریافتکننده است. این انتقالها مشمول بررسیهای اضافی هستند.
غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری پلوتونیوم دو مسیر اصلی برای ایجاد مواد اصلی لازم برای ساخت تسلیحات هستهای هستند. اکثر کشورهایی که راکتورهای هستهای غیرنظامی آنها به اورانیوم غنیشده نیاز دارند، آن را در داخل تولید نمیکنند – آنها در عوض این مواد را از فروشندگانی مانند آمریکا یا روسیه خریداری میکنند و آن را در محمولههای مهر و موم شده تحت نظارت دقیق بینالمللی دریافت میکنند.
اما پیشنویس توافق همچنین عربستان سعودی را ملزم به پذیرش یک توافق پادمان هستهای تقویتشده استاندارد با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، معروف به پروتکل الحاقی، نمیکند، بر اساس معافیتی که سال گذشته توسط دولت به کنگره ارائه شد و نامهای از وزارت امور خارجه در ماه مه به قانونگذاران، که هر دو توسط سیانان بررسی شدهاند. در عوض، توافق پادمان تنها بین آمریکا و این پادشاهی خواهد بود.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد نظارتی هستهای سازمان ملل است که وظیفه دارد با تأیید تعهدات کشورها تحت معاهده عدم اشاعه تسلیحات هستهای (NPT)، از توسعه تسلیحات هستهای سرکش جلوگیری کند. این آژانس این کار را از طریق روشهایی مانند نظارت بر فناوری، بازرسیهای حضوری و تحلیل منبع باز انجام میدهد.
پادمانها
دولت آمریکا در گزارش معافیت خود در سال ۲۰۲۵ به کنگره، اعلام کرد که پیشنویس توافق پادمان دوجانبه آمریکا و عربستان «پادمانها و اقدامات راستیآزمایی اضافی را در حساسترین مناطق اشاعهای … غنیسازی، تبدیل، ساخت سوخت و بازفرآوری به کار میگیرد.» بدون ارائه جزئیات خاص، گزارش معافیت اعلام کرد که آژانس بینالمللی انرژی اتمی در پادمان برنامه هستهای عربستان نقش خواهد داشت و تأکید کرد که «آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابزارهای لازم را برای کار خود خواهد داشت» اما نظارت استاندارد آژانس از طریق پروتکل الحاقی را نخواهد داشت.
به گفته یک منبع آگاه، هم پتانسیل غنیسازی و بازفرآوری و هم عدم تعهد تقویتشده آژانس بینالمللی انرژی اتمی بلافاصله نگرانیهای بسیاری از اعضای کنگره را برانگیخت. توافق عربستان در تضاد با توافق سال ۲۰۰۹ بین آمریکا و امارات متحده عربی است، که بر اساس آن امارات با نظارت تقویتشده آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرد و قول داد از غنیسازی و بازفرآوری صرفنظر کند. کارشناسان هستهای توافق امارات را «استاندارد طلایی» برای همکاری هستهای مینامند.
«کلسی داونپورت» از انجمن کنترل تسلیحات اعتقاد دارد: پروتکل الحاقی به صراحت برای دادن دسترسی بیشتر به آژانس بینالمللی انرژی اتمی طراحی شده بود، پس از آنکه مشخص شد توافقات جامع پادمان (اساسی) برای جلوگیری از پیشرفت کشورها به سمت تسلیحات هستهای کافی نیستند.
«آندریا استریکر» معاون مدیر بخش عدم اشاعه در اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها، به سیانان گفت که اکنون زمان تعیین استانداردهای جدید نیست.
استریکر می گوید: اگر پروتکل الحاقی وجود نداشته باشد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی حقوق کمتری برای بازرسی سایتهای اعلام نشده (مورد ظن) خواهد داشت. من فکر میکنم با حل مشکل غنیسازی ایران، این فرصت عالی برای تأکید مجدد بر استاندارد طلایی است.»
«دان جوینر» مشاور مقررات هستهای و استاد حقوق در دانشگاه آلاباما، گفت که او «عدم وجود پروتکل الحاقی را به خودی خود دلیلی برای نگرانی نمیبیند.» او گفت که توافق دوجانبه آمریکا و عربستان «راهی معقول برای تکمیل پادمانهای موجود آژانس بینالمللی انرژی اتمی عربستان سعودی است، اگرچه کفایت آن … در نهایت به شرایط هنوز منتشر نشده آن بستگی دارد.»
با این حال، استریکر عنوان داشت که هیچ راه امنی برای اجازه غنیسازی یا بازفرآوری در خاک عربستان سعودی وجود ندارد، حتی اگر چنین تأسیساتی تحت کنترل آمریکا ایجاد شود.
او گفت: شما نمیتوانید مطمئن باشید که سعودیها تلاش نخواهند کرد یک تأسیسات را ملی کنند. سپس رئیسجمهور وقت آمریکا با این سوال مواجه خواهد شد که آیا باید برای جلوگیری از یک گریز یا چیزی شبیه به آن، تأسیسات را بمباران کنند یا خیر.
استریکر پیشنهاد کرد که تکنسینها و دانشمندان سعودی که روی سانتریفیوژهای غنیسازی کار میکنند، میتوانند دانش خود را در سایر تأسیسات مخفی نیز به کار ببرند. برنامه تسلیحات هستهای پاکستان به روشی مشابه آغاز شد، پس از آنکه گمان میرود «عبدالقدیر خان» بر اساس طرحهای سانتریفیوژ از یک شرکت اروپایی که او را استخدام کرده بود، برای راهاندازی برنامه پاکستان استفاده کرده است. گمان میرود این دانشمند پاکستانی دانش خود را با ایران، لیبی و کره شمالی نیز به اشتراک گذاشته است. پاکستان مدعی است که خان هنگام فروش این فناوری به تنهایی عمل کرده است.
جوینر معتقد است مزایای همکاری هستهای صلحآمیز عربستان سعودی بر «وجود برخی خطرات اشاعهای باقیمانده» برتری دارد. یکی از استدلالها به نفع همکاری این است که یک بازار تجاری سودآور برای صنعت هستهای احیا شده آمریکا ایجاد میکند، که با اهداف سیاست انرژی دولت ترامپ همسو است. دیگری این خطر است که روسیه یا چین شرایط مورد نظر سعودیها را با پادمانهای کمتر مؤثر ارائه دهند.
اما داونپورت از انجمن کنترل تسلیحات هشدار داد که ایجاد سابقه توافقات پادمان هستهای «سفارشی» میتواند روسیه و چین را قادر سازد تا همین کار را با سایر کشورها انجام دهند.
او می گوید «ایالات متحده چه احساسی خواهد داشت اگر روسیه شروع به ترویج پادمانهای دوجانبه خود به جای استانداردهای تهاجمیتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی کند؟»
پایان/
نظر شما