به گزارش تحریریه، شیه شیائو رونگ(薛小荣)، استاد تاریخ معاصر چین در دانشگاه فودان و کارشناس برجسته روابط بین‌الملل، در تحلیل تازه‌ای به پیامدهای سیاست تجاری جدید چین در آفریقا پرداخت.

در ۱۴ فوریه ۲۰۲۶، سی‌ونهمین نشست اتحادیه آفریقا به‌طور رسمی برگزار شد. رهبر چین با رئیس دوره‌ای اتحادیه آفریقا، محمود علی یوسف، تلفنی گفت‌وگو کرد و به‌مناسبت سال نو، یک «بسته هدیه» دیگر نیز به اتحادیه آفریقا تقدیم نمود: از اول ماه مه، چین برای ۵۳ کشور آفریقایی که با آن روابط دیپلماتیک دارد، تعرفه صفر اعمال خواهد کرد.

از اول مه ۲۰۲۶، محصولات این ۵۳ کشور آفریقایی—تا جایی که مورد نیاز چین باشد—پس از گذراندن بازرسی و قرنطینه نهادهای مربوطه چین، می‌توانند با تعرفه صفر به‌راحتی وارد بازار چین شوند. برای کشورهای آفریقایی، باز شدن کامل بازار چین که یکی از بزرگ‌ترین بازارهای مصرف جهان است، بدون تردید خبر بسیار خوشحال‌کننده‌ای به شمار می‌رود. در حالی که چین در راهبرد آفریقایی خود چنین برگ برنده‌ای رو کرده است، آمریکا تا حدی غافلگیر شده.

چرا چین در سال ۲۰۲۶ تصمیم گرفت برای ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک، تعرفه صفر اعمال کند؟

به نظر من، این اقدام عمدتاً از سه ملاحظه زیر ناشی می‌شود:

نخست، از زاویه روابط چین و آفریقا باید گفت که پس از چند دهه توسعه—به‌ویژه بعد از اجرای سیاست «اصلاحات و درهای باز»—روابط اقتصادی و تجاری چین و آفریقا به‌طور پیوسته رشد کرده و اکنون اجرای تعرفه صفر برای ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک، به‌طور طبیعی و در زمان مناسب تحقق یافته است.

محصولات این ۵۳ کشور آفریقایی را بازار عظیم چین می‌تواند به‌طور مؤثر جذب کند؛ اگر در گذشته چنین کاری ممکن نبود، دلایلش روشن بود:
اول، آن زمان ما بسیار فقیر بودیم؛
دوم، بازار داخلی هنوز شکل نگرفته بود و اگر برای همه کالاهای آفریقایی تعرفه صفر اعمال می‌شد قطعاً به صنایع مرتبط داخلی ضربه بزرگی وارد می‌کرد؛
سوم، امروز هم مردم و هم دولت پول در اختیار دارند و چین به عرضه کالاهای جهانی نیازمند است. بنابراین محصولات کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا، همگی مورد نیاز چین هستند.

به‌طور خلاصه، چینِ امروز با جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری، به بزرگ‌ترین بازار مصرف جهان تبدیل شده و می‌تواند محصولات ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک را جذب کند. این همان دلیلی است که چرا تعرفه صفر اجرا می‌کنیم: تقویت مبادلات اقتصادی و تجاری میان چین و آفریقا و تعمیق همکاری‌های دوجانبه مبتنی بر منافع متقابل.

بندر آب‌های عمیق یانگشان، بخشی از بندر شانگهای–بزرگ‌ترین بندر کانتینری جهان–در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۲۵

دوم، چین می‌خواهد به توسعه کشورهای آفریقایی کمک کند یا آن را به حرکت درآورد. زیرا در سال ۲۰۲۵، در سایه جنگ تعرفه‌ای آمریکا، چین بیش از یک تریلیون دلار مازاد تجاری ایجاد کرد؛ رقمی که از نظر یک کشور در یک سال، یکی از بهترین رکوردها در تاریخ بشر به‌شمار می‌رود.

به همین دلیل، جهان غرب دوباره این بحث را مطرح کرد که در شرایطی که چین به‌تنهایی دست بالا را دارد، آیا اقتصادهایی که با چین تجارت می‌کنند زیان نمی‌بینند؟ اما چین در تجارت به دنبال روابط بلندمدت و رفاه و برد–برد برای همه است. بنابراین اجرای تعرفه صفر برای کالاهای ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک، عمدتاً با توجه به این واقعیت است که پایه صنعتی کشورهای آفریقایی نسبتاً ضعیف و سطح بهره‌وری در آن‌ها پایین است. اینکه چگونه، بر پایه توسعه خودشان، بهتر بتوانند پذیرای صادرات کالاهای چین باشند، مسئله‌ای است که هنگام بررسی روابط اقتصادی یا حتی روابط راهبردی چین و آفریقا باید به آن توجه کرد.

اجرای تعرفه صفر برای کالاهای ۵۳ کشور آفریقایی همچنین به این معناست که چین مقدار زیادی از محصولات آفریقایی را وارد خواهد کرد. از طریق مبادلات تجاری، مردم آفریقا می‌توانند درآمد کسب کنند و پس از آنکه سطح زندگی و توسعه آنان گام‌به‌گام افزایش یافت، یک بازار مصرف قدرتمند در آفریقا شکل خواهد گرفت. در آن زمان، آن‌ها توانایی خواهند داشت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر چین را نیز جذب کنند. بنابراین اجرای تعرفه صفر برای کالاهای این ۵۳ کشور آفریقایی، خود یک اقدام راهبردی برای حمایت از آفریقا و پرورش بازار آفریقا به‌شمار می‌آید.

سوم، در شرایطی که کشورهایی مانند آمریکا، روسیه، هند و ژاپن یکی پس از دیگری سرمایه‌گذاری و توجه خود را متوجه آفریقا کرده‌اند، این قاره به میدان رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است.

به‌ویژه جنگ تعرفه‌ای سال گذشته رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، بسیاری از کشورهای آفریقایی را به‌شدت مرعوب کرد؛ حتی کشورهایی مانند سومالی نیز با افزایش تعرفه‌ها مواجه شدند، به‌گونه‌ای که می‌توان گفت آفریقا نسبت به آمریکا به اوج نگرانی و هراس رسیده است.

در چنین شرایطی، چگونه می‌توان به مردم آفریقا کمک کرد تا از ترس نسبت به آمریکا رهایی یابند و استقلال راهبردی خود را تقویت کنند؟

از یک‌سو باید آن‌ها را به سمت رفاه و توسعه سوق داد، و از سوی دیگر باید به آن‌ها نشان داد که آفریقا در پشت خود چین را دارد.

پس اجرای تعرفه صفر در این مقطع در واقع مستقیماً متوجه آمریکاست: چین می‌تواند برای کالاهای ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک تعرفه صفر اعمال کند؛ آیا آمریکا هم جرئت چنین کاری را دارد؟ اگر آمریکا نتواند، در آفریقا اعتبار خود را از دست خواهد داد؛ و اگر هم بخواهد چنین اقدامی انجام دهد، با توجه به منطق دیپلماسی تعرفه‌ای ترامپ، اساساً قادر به برداشتن چنین گامی نخواهد بود. می‌توان گفت اجرای تعرفه صفر از سوی چین برای کالاهای این کشورها، در برابر راهبرد آمریکا در آفریقا یک برگ برنده قاطع به‌شمار می‌آید.

پایان/