به گزارش تحریریه، ایالات متحده و متحدانش در حال اجرای مجموعهای از پروژههای راهبردی در حوزه انرژی و حملونقل هستند که هدف اصلی آن کاهش وابستگی بازار جهانی نفت به تنگه هرمز و محدود کردن توان ایران برای تأثیرگذاری بر جریان تجارت انرژی عنوان شده است. بر اساس گزارشی که در پایگاه خبری OilPrice.com منتشر شده، تجربه اختلال در عبور و مرور نفتکشها طی بحران اخیر، واشنگتن را به سمت اجرای برنامهای چندلایه برای ایجاد مسیرهای جایگزین انتقال نفت و کالا سوق داده است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه راهبردی تجارت انرژی
تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان محسوب میشود و بخش قابل توجهی از صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از این مسیر عبور میکند. هرگونه اختلال در این آبراه، به دلیل نقش آن در اتصال تولیدکنندگان بزرگ نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی، میتواند به سرعت بر قیمت انرژی، هزینه حملونقل و اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد.
در گزارش یادشده آمده است که بحران اخیر و اختلال در تردد نفتکشها، موجب افزایش شدید قیمت نفت و نگرانی گسترده در بازارهای جهانی شد. به اعتقاد نویسنده، همین تجربه باعث شده است آمریکا و شرکایش به دنبال کاهش وابستگی ساختاری اقتصاد جهانی به این مسیر باشند.
توسعه خطوط لوله عربستان و امارات
یکی از محورهای اصلی این راهبرد، افزایش ظرفیت خطوط لوله موجود در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است.
در عربستان سعودی، توسعه خط لوله شرق به غرب که نفت میادین شرقی این کشور را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند، در اولویت قرار گرفته است. هدف از این اقدام، انتقال بخش بیشتری از صادرات نفت عربستان بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز است.
در امارات متحده عربی نیز افزایش ظرفیت خط لوله حبشان–فجیره و برنامهریزی برای احداث یک خط لوله موازی در دستور کار قرار گرفته است. بندر فجیره که خارج از محدوده تنگه هرمز قرار دارد، یکی از مهمترین پایانههای صادرات نفت امارات به شمار میرود و توسعه آن میتواند وابستگی این کشور به مسیر هرمز را کاهش دهد.
عراق؛ حلقه مهم در راهبرد جدید انرژی
گزارش، عراق را یکی از مهمترین بازیگران این برنامه معرفی میکند. چند پروژه مهم برای انتقال نفت عراق از مسیرهای جایگزین در حال بررسی یا اجراست که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احیای خط لوله کرکوک–جیهان برای انتقال نفت شمال عراق به بندر جیهان ترکیه در ساحل مدیترانه؛
- بازسازی خط لوله کرکوک–بانیاس که نفت عراق را به بندر بانیاس سوریه منتقل میکند؛
- اجرای پروژه بزرگ خط لوله بصره–حدیثه که امکان انتقال نفت جنوب عراق به مناطق شمالی و سپس بازارهای اروپا یا مدیترانه را فراهم خواهد کرد.
به نوشته گزارش، این پروژهها در صورت تکمیل، نقش مهمی در کاهش وابستگی صادرات نفت عراق به تنگه هرمز خواهند داشت.
کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا (IMEC)
یکی دیگر از مهمترین بخشهای برنامه آمریکا، تسریع اجرای کریدور اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا است.
این کریدور قرار است هند را از طریق مسیرهای دریایی و ریلی به کشورهای عربی و سپس اروپا متصل کند. در نسخه جدید این طرح، بخشی از حملونقل دریایی به بنادر عمان منتقل شده تا کشتیها بدون عبور از تنگه هرمز امکان تخلیه بار داشته باشند. سپس کالاها از طریق شبکه ریلی کشورهای عربی به بنادر مدیترانه و بازارهای اروپایی منتقل خواهند شد.
بر اساس گزارش، این پروژه علاوه بر تجارت کالا، در بلندمدت میتواند نقش مهمی در انتقال انرژی و کاهش اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز ایفا کند.
تنوعبخشی به منابع تأمین نفت
در کنار ایجاد مسیرهای جایگزین انتقال، آمریکا به دنبال افزایش عرضه نفت از مناطق دیگر جهان نیز هست.
گزارش به افزایش تولید نفت در کشورهای قاره آمریکا از جمله برزیل، آرژانتین و ونزوئلا اشاره میکند و این کشورها را بخشی از برنامه واشنگتن برای کاهش وابستگی بازار جهانی به نفت خلیج فارس میداند.
همچنین استفاده از ذخایر راهبردی نفت کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی و افزایش تولید برخی تولیدکنندگان بزرگ نفت، از دیگر ابزارهایی است که برای کنترل بازار در زمان بحران مورد توجه قرار گرفته است.
تغییر رویکرد از مدیریت بحران به بازطراحی زیرساختها
به اعتقاد نویسنده، تفاوت راهبرد جدید آمریکا با اقدامات گذشته در این است که واشنگتن دیگر صرفاً به دنبال مدیریت بحرانهای مقطعی نیست، بلکه در تلاش است ساختار انتقال انرژی در منطقه را به گونهای بازطراحی کند که اختلال در تنگه هرمز اثر بسیار کمتری بر بازار جهانی داشته باشد.
بر این اساس، توسعه خطوط لوله، احداث پایانههای جدید صادراتی، ایجاد کریدورهای ریلی و زمینی و افزایش تولید نفت در مناطق دیگر، اجزای یک راهبرد بلندمدت برای کاهش آسیبپذیری اقتصاد جهانی در برابر بحرانهای احتمالی در تنگه هرمز محسوب میشوند.
جمعبندی
بر اساس این گزارش، آمریکا و متحدانش در حال حرکت به سمت ایجاد شبکهای گسترده از مسیرهای جایگزین انتقال انرژی هستند؛ شبکهای که هدف آن کاهش وابستگی بازار جهانی به تنگه هرمز و افزایش انعطافپذیری زنجیره تأمین نفت است. نویسنده معتقد است در صورت تکمیل این پروژهها، هرچند تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان باقی خواهد ماند، اما توان هرگونه اختلال در این مسیر برای ایجاد شوک گسترده در بازارهای جهانی نسبت به گذشته کاهش خواهد یافت.
پایان/
نظر شما